قسم يازدهم در انواع نبض مركّب ثنايى به اعتبار سرعت و بطوء و صلابت و لين
و اين قسم نيز چهار صنف باشد :
1 . نبض سريع و صلب
سبب آن كثرت حرارت است * و يبوست ( چندانكه موجب آنقدر صلابت گردد كه عظم را به درجهء اعتدالش فرود آرد ) ؛ ور نه ، در صورت فرط صلابت ، اين نبض بدون صغر نباشد ؛ لصلابة الآلة بكثرة اليبوسة .
و مع هذا ، به قول جالينوس ، انضمام سريع با صلب كه مضعّف قوّه است نيز خالى از تكلّف نيست ؛ كما لا يخفى .
2 . نبض سريع و لين
سبب او كثرت حرارت و رطوبت بود . و اين را عظم لازم باشد ( للين الآلة و شدة الحاجة ) .
و اگر حاجت اشدّ بود ، تواتر نيز ضمّ گردد ، مگر آنكه مانع عظم انضغاط قوّه تحت ماده و يا انضغاط رگ از كثرت لحم يا شحم باشد بهقدرى كه مؤدّى به صغر نگردد كه در اين صورت ، حصول نبض