قسم هشتم در انواع نبض مركّب ثنايى به اعتبار قوّت و ضعف و صلابت و لين
و اين قسم نيز بر چهار نوع بود :
1 . نبض قوى و صلب
و اين نبض بىصغر نباشد . و به قول جالينوس ، اصلا محصلة الوجود نيست ، چه او گويد كه قوّت بىاعتدال مزاج نباشد و صلابت را ردائت مزاج لازم [ است ] ( به واسطهء سوء مزاج حارّ ساذج يا يابس يا تحلّل « 1 » مفرط يا برد مجمّد ) ، و اين همه مضعّف قوّهاند .
راقم گويد : مىتواند كه بعض اسباب صلابت مثل تمدّد اعضا و عرق موجب ضعف قوّه نگردد و در آن صورت ، اجتماع نبض قوى با صلب ممكن باشد . و يحتمل كه وجه قائل بودن شيخ بوعلى سينا و غيره به اجتماع نبض قوى با صلب همين باشد ، و يا آنچه در سبب نبض قوى گذشت .
2 . نبض قوى و لين
سبب او قوّت قوّه و غلبهء رطوبت ساذج است . اما در صورت كثرت حاجت ، اين نبض بىعظم نباشد ؛ و اگر حاجت زائدتر بود ، سرعت نيز
هامش
( 1 ) . ( در نسخه ) : تخلل .