قسم دوم در انواع نبض مركّب ثنايى به اعتبار عظم و صغر و سرعت و بطوء
و اين نيز از چهار نوع خالى نبود :
1 . نبض عظيم و سريع
سبب او شدّت حرارت است ، چندانكه عظم بدان كفايت نكند . و اگر حرارت اشدّ بود ، تواتر نيز به آن ضمّ گردد .
و اين نبض در امزجهء حارّ مىباشد ، بنا بر حاجت به سوى ترويح حرارت .
و هنگام بيدارى كه عقب خوابّ طبعى باشد ، نخست نبض عظيم و سريع شود پس به حالت طبعى خود بازگردد ( به سبب رجوع روح و قوّه به سوى حال خود در ظهور و بروز ) .
و در ماليخولياى دموى نيز اين نبض يافته مىشود ؛ لشدة الحاجة الى الترويح .
و ايضا اين نبض در حماى يوم ورمى ( بنا بر اجتماع دو مرض حارّ يعنى حمى و ورم كه اين هر دو را شدّت احتياج به سوى تطفيه لازم است ) ظاهر مىگردد .
و در صورت قلّت اكل طعام نيز عظيم و سريع مايل به قوّت باشد .