حمّى دق و هركاه اوّلا و بالذّات حرارت متشبث باخلاط اربعه موجوده در بدن كردد از دو حال بيرون نيست يا مفردا بيكى از انها تعلق پذيرفته يا مركبا مثل آنكه حرارت بدوغ از خلط كرفته باشد و آنكه مفردا تعلق كرفته يا داخل عروق صوالى قلب است يا داخل عروق بعيد القلب است و يا خارج عروق است بنابراين مقدّمات حميّات خلطى عنفى ده قسم است اكرچه خون در خارج حمّى دمويهم بر دو قسم است غليانى كه بمرتبهء عفونت نرسيده كه سونوس كويند و حمّى دمويهم كه بمرتبهء عفونت رسيده كه مطبقه كويند اما تفصيل اقسام عشره حمّى اين است اوّل سونوخوس ديّم مطبقه سيّم محرقه كه حمّى صفراوى داخل عروق قريب القلب است چهارم حمّى صفراوى داخل عروق دور از قلب كه عنب لازم كويند پنجم حمّى صفراوى خارج عروق كه او را غب خالص كويند ششم بلغمى داخل عروقى است قريب بقلب كه ان را محرقه بلغمى كويند و اين نه هم از قسم بلغم بهم رسد بلكه مختص به قسم مالح است هفتم حمّى بلغمى بعيد از قلب كه او را تنقيه كويند هشتم حمّى بلغمى خارج عروق كه او را مواطبة كويند نهم حمّى سوداوى داخل عروق ز اين بسيار نادر باشد و هم حمّى سوداوى خارج عروق و اين نوع بواسطهء نوايب منقسم باقسام چند مىشود مثل ربع و خمس و سدس و آنكه حرارت متشبت و متعلّق بر دو قسم از اخلاط شده مطلقا يا تركيب و اجناس است مثل تركيب از حمّى قى و تنقيه و يا تركيب از اصناف يك نوع از يك جنس است مثل مركّب از دو عنب خالص و يا تركيب از دو نوع از يك جنس مثل مركّب از دو عنب خالص يا مركّب
تذكرة العلاج و رساله خواص بيخ چينى ( فارسى ) — صفحة 149
مساهمون: محمد مؤمن بن محمد حسين النخعي الآشتيانى
ص١٤٩