چنانچه هركاه اولا و بالذّات تشبّث و تعلق حرارت غريبه بارواح ثلثه بدن كه روح حيوانى و طبيعى و نفسانى است آن را حمى يوم خوانند زيرا كه دوام او در بدن در اكثر يك روز است و اين حمى را در كتابهاى مفصّل تدوّن تقريبا به ؟ ؟ ؟ لبست قسم كردهاند و هركاه اولا و بالذّات حرارت متشبّث به اعضاء اصليّه مىشود خصوصا قلب و افناء رطوبت ان كند آن را حمّى دق و اصناف اينهمه بواسطهء رطوبات رطوبات موجوده در بدن منقسم مىشود بسه قسم امّا تفصيل اين مطلب آنكه ما دامى كه حرارت در تحليل و افناء رطوبة اوّلى كه خلع صورت خلطى از ان شده است و هنوز قبل صورت عضوى نكرده است و رطوبت ثانوى كه از سواقى در واقع كذشته و بمشابه طلا بر اعضا نشسته است مشغول است آن را موسوم باسم نوع نموده دق كويند و هركاه مشغول به تحليل و افناء رطوبات ثالثه كه باعضاء مخلوط شده و عضو كرديده نهايت بصلايت عضو نشده كردد اين قسم را ذبول كويند و هركاه حرارت در افناء تحليل رطوبت رابعه اصليه كه التصاق و پيوستكى اعضاء اوّل خلقت از ان است و ماده او از منى است مشغول شود مفتّت و مخسّف كويند اكابر اطبا و شيخ ابو على در قانون مثال زده است رطوبة اولى و ثانوى را كه در جلّى نظر يك قسم است بروغنى كه در چراغ است و رطوبة ثالثى را بروغنى كه فتيله چراغ آن را تشرب نموده است و رطوبت رابعى را برطوبتى كه اتّصال اجزاى پنبه فتيله از ان است و يك جزو از عنصر پنبه است اين است تفصيل
تذكرة العلاج و رساله خواص بيخ چينى ( فارسى ) — صفحة 148
مساهمون: محمد مؤمن بن محمد حسين النخعي الآشتيانى
ص١٤٨