آموزش متوسطه
بعد از آموزش ابتدائى و راهنمائى تحصيلى ، دورهء متوسطه در حقيقت سومّين مرحلهء آموزش شناخته مىشود . طول اين دوره در گذشته 6 سال بود ، ولى طبق مقرّراتى كه بعد از تشكيل دورهء راهنمائى تحصيلى مورد اجرا قرار گرفت به 4 سال كاهش يافت . هدف از اجراى اين طرح كمك به توسعهء مدارس موردنياز و افزايش كيفيت آموزش و همچنين ايجاد تسهيلاتى در انطباق محتواى برنامههاى درسى با نيازهاى بازار كار و در عينحال نياز آموزش عالى كشور مىباشد .
در سال 41 - 1340 در قسمت آموزش متوسّطه در سراسر گيلان 88 واحد دبيرستان دولتى و غيردولتى ( 56 واحد در شهر و 32 واحد در مناطق روستائى ) وجود داشت . تعداد دانشآموزان مدارس متوسّطه در سراسر گيلان 123 ، 19 نفر بود ( 074 ، 13 پسر و 6049 دختر ) كه 998 ، 15 نفر آنان در مناطق شهرى و 3125 نفر در مناطق روستائى درس مىخواندند .
در سال 51 - 1350 تعداد دبيرستانهاى گيلان از دولتى و غيردولتى به 178 واحد رسيد كه 95 واحد آنها در شهرها و 83 واحد ديگر در روستاها بودند . در سال تحصيلى 54 - 1353 تعداد دانشآموزان متوسطه نظرى به 048 ، 48 نفر رسيد كه 254 ، 43 نفر در دورهء روزانه و 4794 نفر در دورهء شبانه درس مىخواندند .
با گذشت زمان تعداد دبيرستانها و مدارس آموزش بازرگانى و حرفهاى نيز مانند مدارس ابتدائى و راهنمائى در شهرها و نقاط روستائى گيلان رو به افزايش گذاشت و تعداد دانشآموزان و امكانات تحصيلى دورهء متوسطه به ارقام قابلتوجهى بالغ گرديد .
بر طبق آمارهاى رسمى ، در سال تحصيلى 71 - 1370 ، استان گيلان مجموعا داراى 933 ، 78 دانشآموز دورهء متوسطه بوده است . بر اساس همين آمار دانشآموزان دختر حدود دانشآموزان پسر هستند ( پسران 9 / 49 درصد و دختران 1 / 50 درصد ) . اين عده در 272 دبيرستان با 2515 كلاس و 2 دبيرستان نمونه با 9 كلاس توسط 3270 دبير تحت تعليم قرار داشتهاند . جدول شمارهء 23 تعداد دانشآموزان مدارس نمونه را نشان مىدهد : جدول شمارهء 24 نيز مربوط به آمار دانشآموزان دورهء متوسطهء استان گيلان در سال تحصيلى 71 - 1370 است .
بررسيهاى انجامشده نشان مىدهد كه در سال تحصيلى 71 - 1370 فقط 9083 دانشآموز پسر و 7677 دانشآموز دختر و در مجموع 16760 دانشآموز دبيرستانى در نقاط روستائى گيلان اشتغال به تحصيل داشتهاند اين عده در 112 دبيرستان با 647 كلاس درس مىخواندند . اطلاعات راجع به تحصيل دورهء متوسطه نقاط روستائى گيلان در جدول شمارهء 25 نشان داده شده است .
بر طبق آمار رسمى ديگر كه طى جدول شمارهء 26 ارائه گرديده ، در سال چهارم دبيرستان رشتهء تحصيلى فرهنگ و ادب با 6706 دانشآموز ( 6 / 44 درصد ) ، بيشتر از هريك از 3 رشتهء ديگر دورهء متوسطه بوده و مىتوان گفت به تنهائى نزديك به 3 رشتهء تحصيلى رياضىفيزيك و علوم تجربى و اقتصاد اجتماعى دورهء مزبور دانشآموز داشته است . نكتهء ديگر اينكه دختران بيش از جدول شمارهء 25 - تعداد دانشآموزان و امكانات آموزشى دورهء متوسطهء نقاط روستائى استان گيلان به تفكيك شهرستان و مناطق آموزش و پرورش در سال تحصيلى 71 - 1370 .
0 - رقم مساوى صفر است .
پسران در رشتههاى فرهنگ و ادب و علوم تجربى بودهاند . به حساب ديگر 7 / 52 درصد دانشآموزان رشتهء فرهنگ و ادب را دختران و 3 / 47 درصد آنها را پسران و همچنين 2 / 55 درصد رشتهء تحصيلى علوم تجربى را دختران و 8 / 44 درصد را پسران تشكيل دادهاند . ليكن در نقاط روستائى عكس اين موضوع صادق بوده است .
طرحى به نام ( طرح كاد ) در كنار اين دوره به مورد اجرا گذاشته شد . هدف از اجراى اين طرح آشنائى دانشآموزان با حرفهها و صنايع مختلف و ارتباط دانشآموزان با جامعه است . اين طرح در همهء دورههاى متوسّطه ( به استثناى دورهء خدمات ) انجام مىشود و دانشآموزان سالهاى چهارم متوسّطه مىبايستى در هفته يك روز در يكى از مؤسسات يا كارگاهها به آموختن رشتهء مورد علاقه خويش مشغول شوند . كارآموزى دانشآموزان پسر مشمول طرح كاد در خارج از مدرسه و كارآموزى دختران مشمول اين طرح در داخل مدرسه انجام مىگيرد .