عارف قزوينى در گيلان
عارف قزوينى در گيرودار يك واقعهء عشقى به ناچار از قزوين عازم رشت شد و در خانه مشير التجار قزوينى اقامت كرد .
مدت اقامت عارف قزوينى در رشت قريب به 1 سال به طول انجاميد .
در سال 1315 هجرى قمرى به هنگام اقامت در رشت تصنيف زير را سرود :
ديدم صنمى سر و قد و روى چو ماهى * الهى تو گواهى خدايا تو پناهى
افكند به رخسار چو مه زلف سياهى * الهى تو گواهى خدايا تو پناهى
همچنين تصنيف زيبائى را در مايه سهگاه هنگام مسافرت طوالش گيلان در وصف افتخار السلطنه دختر زيباى ناصر الدين شاه سرود :
افتخار همه آفاقى و منظور منى * شمع جمع همه عشاق به هر انجمنى
عارف قزوينى به هنگام مراجعت از سويس به ايران در سال 1338 هجرى قمرى براى آخرين بار از طريق روسيه وارد بندر انزلى گرديد .
پيشپردهخوانى در تماشاخانهها
در دههء 1320 خواندن تصنيف مخصوصا تصنيفهائى با اشعار انتقادى به منظور جلب مشترى در تماشاخانهها مرسوم گرديد . در گيلان نيز از سال 1323 خواندن اين قبيل تصنيفها يا به اصطلاح اجراى پيشپرده و نيز برنامههاى متنوع ديگرى از قبيل رقص و سازوآواز در تماشاخانهها رواج پيدا كرد كه فوق العاده مورد توجه قرار گرفت .
در گيلان نيز پيشپردهها غالبا جنبهء انتقادى داشت و در بيشتر آنها مسائل روز مانند وضع نابسامان برق و بهداشت و يا مسائل مالياتى مطرح مىشد . اكثر پيشپردههاى ساختهشده توسط افراد علاقمند و نكتهسنج به زبان محلى و برخى از آنها نيز به زبان فارسى بود .
قطعات پيشپردهها توسط اشخاص خوشصدا در قالب آهنگهاى محلى گيلانى و يا تركى و بعضى اوقات فارسى ( موسيقى اصيل ايرانى ) اجرا مىگرديد .
تعدادى از پيشپردهخوانهاى تماشاخانهها پس از تأسيس راديو رشت فعاليت خويش را به عنوان خواننده آهنگهاى محلى ادامه دادند .
معروفترين پيشپردهخوانهاى آن دوره به روايت نويسندهء « تاريخچه تآتر گيلان » عبارت بودند از : شاپور درخشانى ، هوشنگ پيش قدم ، شاپور جفرودى ، جمشيد جفرودى ، نادر گلچين و چند تن ديگر .
موزيك نيروى دريائى بندر انزلى
در دههء 1320 به منظور اجراى سرودهاى نظامى ، در پايگاه نيروى دريائى بندر انزلى واحد آموزش موزيك تشكيل گرديد و گروهى به عنوان گروهان موزيك انتخاب گرديدند . اين گروه ضمن تمرين قطعات موسيقى نظامى برخى آهنگهاى محلى را نيز اجرا مىكردند و در مراسم و جشنهاى ملى اقدام به برگزارى برنامههاى موسيقى مىنمودند .
تيمسار حقكردار كه خود از نوازندگان اركستر سنفونيك تهران بود نقش ارزندهاى در سازماندهى و تعالى واحد موزيك نيروى دريائى شمال ايفا كرد .
اركستر راديو رشت
در سال 1325 با افتتاح فرستندهء راديو رشت هنرمندان انجمن منحلهء موسيقى رشت به سرپرستى ركن الدين نژند گروه موسيقى راديو رشت را تشكيل دادند . آقاى نژند نوازندگى ويلن را در مكتب مرحوم صبا و ذو الفنون آموخته بود و خود نيز به ساختن آهنگهائى مىپرداخت .
هنرمندانى كه طى سالهاى مختلف با گروه موسيقى راديو رشت همكارى داشتهاند عبارتند از :
منوچهر ويسانلو ، غلامرضا امانى ، اسد الله مؤمنپور ، جهانگير سرتيپپور ، كاسعلى اكبرپور ، رضا نيكوروان ، حسين آمنين ، منوچهر جنتى و اكبر صديف .
آهنگسازان : اسد الله مؤمنپور ، ركن الدين نژند ، منوچهر ويسانلو ، غلامرضا امانى ، جهانگير سرتيپپور ، كاسعلى اكبرپور ، رضا نيكوروان ، حسين آمنين ، اكبر صديف ، منوچهر جنتى ، فريدون فروزانفر ، رضا استوار ، داريوش عليزاده ، عبد الله ملتپرست ، احمد على راغب ، احمد سيگارچى ، بهمن شكيبى ، حسن تقىپور و على زيباكنارى .
نوازندگان ويلن : ركن الدين نژند ، ويسانلو ، اكبرپور ، جنتى ، فروزانفر ، شكيبى ، محمود طرازكوهى ، رضا عباسزاده ، منوچهر آميغ ( ميگلى ) ، حسن آصفى ، جهان دانش ، پندآموز ، شادمند ، منوچهر روزرخ و حسين حميدى .
نوازندگان تار : حسين دستيار ، عنايت تحويلدارى ، عبد الله ملتپرست ، زيد الله طلوعى ، محمد تقى رنجبر ، حسن تقىپور و احمد على راغب .
نوازندگان سنتور : بهمن سيگارچى ، على بابا شكورى ، حسن عشقى ، محمد جمشيدى ، داريوش عليزاده ، على كنعانى ، بهمن پرشاد و حسين آمنين .
نوازندگان تنبك : محمد على بركادهى ، محمد ميخچى ، خسرو كشورى ، هوشنگ افتخارى ، صدفى ، على مبرهن ، جعفر ابراهيمى ، بهمن امينطينت و احمد قربانى .
نوازندگان كلارينت : يوسف چنانىافشار ، قدير نجفى ، شعبانعلى بابازاده و على مردخه .
نوازندگان نى : على فروهرى ، غلامرضا ورعى و على بهدشتى .
نوازندهء سرناى : جهانشاه و عزيز خوشنواز .
نوازندگان عود : رضا جوادزاده و احمد سيگارچى .
نوازندگان فلوت : غلامرضا امانى و بهمن يوسفى .
خوانندگان : نادر گلچين ، ناصر مسعودى ، حسين قوامى آبكنارى ، حسين قرهخانى ، مهدى نيكفرجام ، على بوستانچى آبكنارى ، شمس ، احمد عاشورپور ، رضا جوادزاده ، شاپور جفرودى ، فريدون پوررضا ، على زيباكنارى ، منصور فانى ، جواد شجاعىفرد ، عليرضا شوريده ، فرامرز دعايى و عبد الله جعفرى .
انجمن موسيقى گيلان
به منظور ترويج موسيقى در ارديبهشتماه 1328 آقاى كيهان ديوانبيگى گام مثبتى پيش نهاد و با دعوت از آقايان اسماعيل اميرعطايى ، ركن الدين نژند ، حسن آصفى ، انكشافى ، اسد الله خان سميعى و چند تن هنرمند ديگر مقدمات تأسيس انجمن موسيقى گيلان را فراهم آورد . كليهء اشخاصى كه به عضويت پذيرفته مىشدند ملزم به پرداخت وروديه و تعهد پرداخت ماهانه بودند .