فصل سيزدهم بازرگانى و راههاى گيلان
رشد و توسعهء مناطق گوناگون در كنار مناسبات اجتماعى - اقتصادى حاكم ، به سطح و دامنهء توليدات ، بسط مبادله و بازرگانى داخلى و خارجى و در همين ارتباط ، به نحوهء دسترسى به شبكهء راهها و چگونگى ارتباطات فيزيكى بستگى تام دارد . بر همين مبناست كه تحولات فضايى - منطقهاى اصولا مىتواند شكل پذيرد و زمينههاى رشد و توسعهء مدام و پايدار را فراهم آورد . نقش ارتباطى راهها در اين ميان به عنوان يكى از پيشزمينههاى اساسى ، در اتصال نقاط پراكندهء توليد و مصرف و در نهايت ، تسهيل مبادله و ارتباطات اجتماعى - اقتصادى از اهميّت ويژهاى برخوردار است .
سرزمين گيلان با وجود برخوردارى از تنوع محيطى - زيستى و گسترش و گوناگونى فعاليتهاى اقتصادى ، از لحاظ بازرگانى و ارتباطات در گذر زمان به دلايل مختلف با دورههاى اوج و فرود همراه بوده است . شناسايى اين دورهها عليرغم اسناد و منابع پراكندهء موجود ، در شناخت بهتر اوضاع اجتماعى - اقتصادى اين سرزمين داراى جايگاه و ارزش بنيادى است .
بازرگانى گيلان
تا آنجا كه از منابع گوناگون گذشته برمىآيد ، بازرگانى گيلان و بيش از همه تجارت ابريشم ، در كنار كشتوكار زراعى ، مهمترين فعاليت اقتصادى اين منطقه بوده است . بهطور كلى ، تجارت ابريشم در ايران را به ابتداى سدهء اول ميلادى مربوط دانستهاند و برخى بر اين عقيدهاند كه ايران - همانند چين و هند - خود يكى از خاستگاههاى اوليهء تربيت كرم ابريشم بوده است و در همين ارتباط ، خبر دادهاند كه ايران و تركستان موطن پيلهء زرد و چين محل