13 ق ، كه در آغاز 1309 ق بدان پرداخته و دنبالهء كتاب مفصل وى است كه در همينباره در 3 جلد نگاشته بوده است . آغاز : حمد له . و بعد ، چند سال پيشتر . . . مختصر تواريخى فهرست مانند از وقايع عمدهء سال هجرت . ( - ص 651 ) .
اشكورى 9 / 22 .
* مرآت الصفا .
محمد على فرزند محمد صادق آل كمون حسينى نيشابورى نجفى برهانپورى ، در 1 رجب 1176 ق ، به نام صمصام الدوله شاهنواز خان نگارندهء « مآثر الامرا » ، در 2 « جلد » :
1 - در 1 « مقدمه » و 17 « باب » و هر باب در چند « فصل » ، در تاريخ پادشاهان ايران و هند ، از آغاز اسلام تا اكبر پادشاه . تكمله و تحرير دوم « برهان الفتوح » او است ، به ويژه تاريخ پادشاهى محمد شاه است تا رويدادهاى 1169 ق . و خاتمهء آنكه به سال 1176 / 1763 م نگارش يافته به نام درگاه قلى خان بهادر سالار جنگ است .
آغاز : نيكوترين سخنى كه قافله سالار كلمه و كلام .
نسخهها 6 / 4199 ( 10 نسخه ) ؛ استورى 1 / 138 ، 1244 ؛ برگل 2 / 645 ( 7 نسخه ) ؛ تاريخ تذكرهها 2 / 779 ؛ تاريخ افغانستان 1 / 124 ؛ مارشال 303 .
نشريه 6 / 698 ؛ آصفيه ، هندليست 3 / 110 ش 1300 ، 1040 ؛ اته 130 ؛ ريو 1 / 129 ، همانجا 3 / 894 ، 1050 .
* مرآت عالمنما :
مرآت العالم . محمد بقا يا بختاور خان ، محمد سهارنپورى ( نيمهء دوم سدهء 11 ق ) . ( - مرآت جهاننما ) و - ( آيينهء بخت ) دربارهء نگارندهء آن سخن است ، برخى آن را از محمد بختاور خان از درباريان اورنگ زيب ( م احمدنگر 1096 ق / 1685 م ) گفتهاند .
خواهرزادهء ( محمد بقا ) يعنى محمد شفيع در « مرآت جهاننما » مىنويسد كه اين كتاب نگاشتهء دايى او است . در « مآثر عالمگيرى » آمده بقا در نگارش مرآت العالم به بختاور خان يارى مىكرده است . اته مىنويسد : از محمد بقا است و نادرست از بختاور خان دانستهاند . براى آگاهى بيشتر - برگل 2 / 628 ؛ مشترك 10 / 125 . در كلفون نسخهء رؤيتى خودم ( سياهيوال ) مورخ 1103 ق كه هشت سال پس از مرگ بختاور خان نوشته شده است نام نگارنده بختاور خان آمده است .
تاريخ عمومى جهان است و سپس هند . در 7 « آرايش » و هريك در چند « نمايش » : آرايش 1 - در ذكر برخى از احوال پيامبران ، چهار نمايش ، 2 - حالات و غزوات پيامبر و شمهاى از فرزندان و همسران ايشان و امامان و برخى از صحابه ، دوازده نمايش ، 3 - خاندان اموى ، عباسى و همروزگاران عباسى ، 4 - خاقان امير تيمور گورگان ، پنج نمايش ، 5 - پادشاهان دهلى و ديگر ممالك عهد همايون ، 6 - پادشاهان گوركانى هند ، پنج نمايش ، 7 - اورنگ زيب ( 1068 - 1118 ق ) در سه « پيرايش » . خاتمه . در سرگذشت سرايندگان . آغاز : برترين گوهرى كه تاجداران كشور فصاحت و تختنشينان خطبهء بلاغت .
مشترك 10 / 125 ( 10 نسخه ) ، 451 ( نامش ) ؛ نسخهها 6 / 4200 ( 17 نسخه ) ؛ استورى 131 ، 818 زندگىنامه ، 1075 ، 1243 ؛ برگل 2 / 229 ( 33 نسخه ) ؛ تاريخ افغانستان 1 / 124 ؛ تاريخ تذكرهها 2 / 780 ؛ تذكرهنويسى 773 ؛ آفتاب 449 ؛ تذكرهء مورخين 97 ؛ پاكستان و