اكثر حرف « خ » به « ه » تبديل مىشود .
هيران
Hayr n
هيران كه امروز آن را به غلط حيران مىنويسند ، مثل حيران آذربايجان كه آن را هم با « حاء » حطى مىنويسند و به ناچار غلط است ، ديهى است نهچندان بزرگ در دهستان پشتكوه موگويى از شهرستان فريدن اصفهان . فريدن ناحيتى است سرسبز و حاصلخيز و سردسير در غرب اصفهان ( رجوع كنيد به نامواژههاى فريدن و مضافات بسيار آن . ) اجمال آنكه در سال 1345 ، اين ديه 172 نفر جمعيت داشته است « 1 » و اينك اگر كمتر نشده باشد به همان حد باقى مانده است . چونكه اين ناحيه كه به دامدارى و ديمكارى و مراتع بسيار نامبردار بود اخيرا اين هرسه خاصه در آن تغيير يافته و چندان مطلوب نيست و شكوفايى اقتصادى چندانى هم ندارد . فرهنگ لرى در ناحيهء پشتكوه غلبه دارد . اين ناحيه بسيار كهن است و وجود ديههايى همچون پاتاگا ، بيراگان ، چين ، تبر ، تلو ، آچك و گيوارستان و كولاد ، لاوه و وزوه و . . . « 2 » نشان آشكار اين قدمت مىباشد ، ولى آنچه هدف عمدهء ماست نام زيبا و پاكيزهء آن است كه اينك به آن مىپردازيم .
واژهشناسى :
هيران كه قدمت از سر و روى آن مىبارد . از سه جزء « هى + ر + ان » تركيب يافته است . نظر به اينكه در خط كهن پهلوى حرف « ه و ا » ، ( الف ) علامت واحد دارد « هى » ، « اى » هم مىتواند تلفظ بشود كه البته مىدانيم ممال يايى « ا » است و ديده شده است كه « اير » و « اور » هر دو به معناى آب استعمال شده است و جزء دوم « ر » هموند است براى رفع صعوبت تتابع حروف مصوت ، و « ان » در جزء سوم علامت كثرت و نسبت است . بنابراين هيران درست اوران است و با واژهء « اور » و « اير » و « اوران » و « اورگان » آشناييم . هيران ما هم همان اوران است به معناى جايى كه آب بسيار دارد . بايد توجه كرد كه امكنهء بسيارى به صورت « اوره » و « اورى » و امثال آن در سرتاسر كشور نامبردار مىباشد . همچون اوره ( دماوند ، كاشان ) و اورى ( اهر ، هشتپر ) و اورگان ( اصفهان ، چهارمحال ) و اوريا ( تنكابن ) ، اوريان ( سلماس ) و صورت « اوز » كه به همان صورت و معناست در لار ، نور و اوزان ( اهر ، مياندوآب و
هامش
( 1 ) - ن . ك . به : نشريهء 289 م . آ . ا . ص 59 ، 58 .
( 2 ) - همان .