6
4 حيات و انديشهء سياسى آخوند ملا محمّد كاظم خراسانى ( آرمان « ترقّى » و « تعالى » و تطبيق آن بر نظام مشروطه ) « 1 »
على رضا جهانشاهلو
چكيده
مجتهد خراسانى ، رفع مشكلات جامعهء ايران عصر قاجار را در چهار محور كلّى جست : « رشد و گسترش توليدات داخلى » ، « حفظ استقلال كشور » ، « گسترش عدالت اجتماعى » و « بسترسازى لازم جهت عملى شدن ارزشهاى اسلامى بويژه ميان دولتمردان » . در اين راستا ، پيش از نهضت مشروطه دست به فعاليتهايى زده ، با دربار ايران به تبادل نظر پرداخت كه توفيقى به دست نياورد . آخوند خراسانى پس از تحقّق نظام مشروطه ، به همراه دو مجتهد بلند پايهء ديگر نجف ، در بارهء آن به تحقيق پرداخته ، چون ديدند نظام مشروطه ، جوابگوى همان دغدغههاى آنان در بارهء مشكلات جامعهء ايران است ، به حمايت قاطع از آن همّت گماشتند . حمايت آخوند ، رهبرى او را براى مشروطهخواهان مذهبى ايران به دنبال آورد . اين مقاله در ارزيابى نهايى خود به اين نتيجه مىرسد كه آخوند خراسانى و حوزهء مشروطه خواه نجف ، به دليل عدم شناخت صحيح و كامل از غرب و غرب گرايان ، داشتن منابع اطلاعاتى يك سويه و گاهى ناسالم ( كه البته اين دو مسئله تا حدودى در مشروطهء دوم ترميم شد ) و برخى عواملى كه خارج از حيطهء آنان بود ، نتوانستند آرمان خود را كه به واقع منطبق بر نيازهاى آن عصر ايران و مورد خواست همهء عالمان آرزومند حاكميت اسلام بود ، جامهء عمل بپوشانند .
كليدواژهها : آخوند خراسانى ، انديشهء سياسى ، آرمان ، ترقى ، نظام مشروطه .
هامش
( 1 ) . آموزه : مجموعه مقالات ، تدوين گروه تاريخ و انديشهء معاصر مؤسسهء آموزشى و پژوهشى امام خمينى رحمه الله ، قم : مؤسسهء آموزشى و پژوهشى امام خمينى رحمه الله ، چاپ اوّل ، 1382 ، وزيرى ، ص 15 - 64