اين زيادتى گفتهاند : « شايد اشارهء مؤلّف در فائدهء چهارده به « تعليقهء جديده » ، همين زيادتى باشد ؛ آن جا كه مىگويد : « و قد فصّلنا القول فيه فى التعليقة الجديدة فيما علّقناه على مباحث العلم الإجمالى ( صفحهء 135 ) .
حال آن كه چنان كه پيشتر اشاره شد ، مراد از « تعليقهء جديده » حاشيهء جديد آخوند بر رسائل ( در قبال حاشيهء قديمه ) است كه همراه فوائد بارها چاپ شده است . ثانياً ، آن دو صفحه ، مطلب مستقلى است و تعليقهاى بر كتابى نيست . ثالثاً ، در آن مطلب كوتاهِ دو صفحهاى ، چه تفصيلى در اين باره آمده است ؟ !
26 . در صفحهء 11 كتاب ، كليشهء اوّلين صفحهء نسخهء « ع » درج شده است كه درست منطبق بر صفحهء 81 و 82 كتاب است و پيداست كه اين نسخه كمتر از نيمى از كتاب را فاقد است ؛ ولى مع ذلك در صفحات پيش از صفحهء 81 ( كه اوّلين صفحهء نسخهء « ع » است ) برخى اختلافات اين نسخه ذكر شده است . از جمله در صفحات 32 ، 33 و 34 ؛ و مصحّح ، هيچ توضيحى ندادهاند كه چگونه نسخهاى كه اوّلين صفحهاش برابر با صفحهء 81 كتاب است ، در صفحات پيش از آن ، اختلافاتش با نسخ ديگر ذكر شده است ؟ !
* * * جز آن چه ذكر شد ، نكتههاى كلى و جزئى ديگرى هم جاى گفتن دارد ، ولى در آن چه گفته آمد ، كفايت است . و بالأخره ، فراموش نكنيم كه اينها ، به استثناى غلط مقدّمه ، اغلاط 22 صفحه از اين كتاب 170 صفحهاى ، يعنى در حدود يك هفتم آن است و با توجّه به اين همه اغلاط ، تصحيح مجدّد كتاب ، اجتنابناپذير است كه خوشبختانه ، برخى در انديشهء تصحيح مجدّد آن هستند . اميد است كه اين امر ، زودتر به سامان آيد و به بار نشيند . سخن آخر اين كه اگر مصحّح محترم ، تصحيح كتاب المحدّث الفاضل رامهرمزى و شرح شافيهء رضى ( به دست تنى چند از فضلاى عرب ) را ملاحظه فرموده بودند ، به يقين امر تصحيح را اين چنين ساده نمىانگاشتند و كارى نمىكردند كه كالعدم باشد و دو بارهء كارى و شروع كار از صفر را در پى داشته باشد .
شناختنامه آخوند خراسانى ( فارسى ) — صفحة 275
مساهمون: مهدى مهريزى وهادى ربانى
ص٢٧٥