2 . فوائد الأصول .
3 . حاشيهء مكاسب .
4 . كفاية الأصول . « 1 »
شيوهء آخوند ، در نگارش ، گزيدهنويسى است . جز نكات مهم ، به چيزى ديگرى اشاره نمىكند و نوعاً جز حرفهاى تازهاى كه خود دارد چيزى بر قلم نمىآورد و بيهوده به نقل اقوال و « ان قلتَ قلتُ » هاى بىثمر روى نمىآورد .
ايشان ، ابتدا حاشيهء كوتاهى بر رسائل شيخ نگاشتهاند ك معروف به « حاشيهء قديمه » است و هنوز چاپ نشده ؛ « 2 » و از وجود چگونگىهاى نسخهء خطى آن هم اطلاعى در دست نيست . علاوه بر گفتهء كتب تراجم ، از سرآغاز حاشيهء جديدهء آخوند بر رسائل تصريحات او در لابه لاى برخى كتابهايش به « تعليقهء جديدهء رسائل » نيز ، تدوين و نگارش اين حاشيه ، استفاده مىشود . پس از آن ، همگام با تدريس رسائل حاشيهاى ديگر بر آن نگاشته است ، چنان كه خود ، در اوّل حاشيهء مبحث برائت مىنويسد :
. . . امّا بعد فهذه وجيزة لطيفة مشتملة على نكات شريفة من شتات فوائد . . .
ظفرت عليها فى البحث و غيره . . . إجابة لالتماس جمّ من أفاضل الطلّاب ، ممّن قرء علىّ الكتاب . . . . « 3 »
و پيداست حاشيهاى كه به هنگام تدريس كتابى ، بر آن نگاشته شود ، بسيار عميقتر از آن است كه محشّى ، در گوشهاى بنشيند و هر چه به نظرش مىآيد ، روى كاغذ آورد .
اين حاشيه ، به « حاشيهء جديده » معروف ، و بارها چاپ شده است . تاريخ فراغت از حاشيهء مبحث ظنّ ، شوّال 1302 ق ، و مبحث برائت و اشتغال ، جمادى الثانيه 1295 ق ،
هامش
( 1 ) . اين ترتيب ، به اعتبار تاريخ تأليف اين چهار كتاب است و نه به ترتيب اهميت آنها .
( 2 ) . الذريعة الى تصانيف الشيعة ، ج 6 ، ص 160 ؛ مرگى در نور : زندگانى آخوند خراسانى ، ص 217 .
( 3 ) . حاشيهء رسائل ، ص 111 .