متماديه حاضر شدهاند » معلوم مىشود كه چند سال پس از ورود ايشان به نجف نوشته شده است .
5 . از نامهء اوّل استفاده مىشود كه آية اللَّه بروجردى در برههاى از زمان از نظر معيشت در مضيقه بوده و ظاهراً نمىخواسته است از وجوه شرعى استفاده كند . هم چنانكه در اواخر عمر چنين شيوهاى داشتهاند . و گرنه دست آخوند باز بوده و مىتوانسته به جاى درخواست از پدر ايشان ، خود به وى كمك كند .
6 . از هر سه مكتوب ، عظمت علمى و شخصيتى آية اللَّه بروجردى به دست مىآيد ؛ چه وى در آن هنگام ، حداكثر 36 ساله بوده و در ميان انبوه فضلا و علماى بزرگ در ميان شاگردان مرحوم آخوند ، چنين تعابيرى در حقّ وى ، درخششى كمنظير يا بىنظير است . از سوى ديگر ، آخوند در اوج اشتهار وعظمت علمى بوده كه طبع قضيه اقتضا مىكرده به شاگردان كم سنّ و سال چندان توجّهى نداشته باشد .
7 . از هر سه مكتوب ، علاقه ، روحيهء شاگردپرورى ، دلسوزى و فروتنى بسيار مرحوم آخوند خراسانى هويداست و مىتواند سرمشق خوبى براى همه باشد .
8 . پيشگويى و پيشبينى مرحوم آخوند در بارهء آية اللَّه بروجردى ، جالب و قابل توجّه و به راستى از مصاديق « اتّقوا فراسة المؤمن » است . ايشان در مكتوب دوم نوشتهاند : « اميدوارم منشأ خدمات بزرگ در شريعت طاهره بشوند » .
9 . با اين عظمت علمى ، وارستگى فوق العادهء آية اللَّه بروجردى ، به خوبى روشن مىشود ؛ چه وى هيچگاه دنبال رياست نبود و در صدد مسنديابى و نامجويى برنيامد .
10 . كليشهء مكتوب اوّل و دوم ، در تجريد أسانيد الكافى و كليشهء مكتوب دوم ، در مجلّهء حوزه ( ش 43 - 44 ، ص 373 و 374 ) درج شده است .
در اين جا از حضرت آية اللَّه شبيرى زنجانى - دامت بركاته - كه مرا به مكتوب اوّل و دوم رهنمون شدند و در قرائت آنها مساعدت فرمودند ، بسى سپاسگزارم . همچنين
شناختنامه آخوند خراسانى ( فارسى ) — صفحة 155
مساهمون: مهدى مهريزى وهادى ربانى
ص١٥٥