1299 در هفت سالگى در همان شهر به مكتب رفت و در سال 1310 در هيجده سالگى به اصفهان رهسپار شد . در 1314 در بروجرد ازدواج كرد و سپس به اصفهان بازگشت .
در سال 1319 پس از نه سال تحصيل در اصفهان پدرش او را به بروجرد احضار كرد تا به نجف اشرف بفرستد . سرانجام در 27 سالگى به سال 1319 عازم نجف مىشود و تا اواسط سال 1328 ق در نجف مىماند . در اين سال ، پس از نُه سال توقّف در نجف اشرف ، به امر پدر به بروجرد باز مىگردد ، تا دوباره به نجف مراجعت كند . امّا پس از حدود شش ماه توقّف در بروجرد ، پدر بزرگوارش از دنيا مىرود ، و از سوى ديگر چند ماه بعد ، يعنى در ذى حجّهء سال 1329 ، استاد بزرگش آخوند خراسانى كه به او دلبستگى بسيار داشت به خلد برين پر مىكشد . مرگ اين دو پدر به فاصلهاى كوتاه ، سخت او را متأثّر مىكند . به طورى كه خودشان بارها مىفرمودند : « مرگ دو پدر به دنبال هم مرا به ستوه آورد و سخت منقلب كرد » « 1 » . از اين رو ، از بازگشت به نجف منصرف مىشود .
3 . پدر بزرگوار آية اللَّه بروجردى ، مرحوم حجة الاسلام حاج سيّد على ، از فضلا و اتقيا و موجّهين روزگار و داراى مكنت مالى بوده است . وى در چهارم محرم 1329 ق درگذشته و در مقبرهء جدّش در بروجرد به خاك سپرده شده است . « 2 »
4 . تاريخ دقيق اين سه مكتوب ، روشن نيست ، ولى مسلّم است كه آخوند ، مكتوب دوم و سوم را هنگام بازگشت آية اللَّه بروجردى از نجف به بروجرد و به سال 1328 ق ، يعنى هنگام 36 سالگى ايشان ، نوشتهاند . مكتوب اوّل را هم در اثناى سالهاى اقامت ايشان در نجف ، يعنى بين سالهاى 1319 تا 1328 نوشتهاند . ولى از آن جا كه در متن نامهء آخوند آمده است كه ايشان « در مجامع بحث احقر ، ليالى و ايام و شهور و اعوام
هامش
( 1 ) . ر . ك : مفاخر اسلام ، ج 12 ، ص 104 - 106 .
( 2 ) . فهرست نسخههاى خطى كتابخانهء مسجد اعظم ، ص 704 ( رسالهء سرگذشت آية اللَّه بروجردى ) .