را در آنان تضعيف كنند . « 1 »
اعظام قدسى هم در خاطرات خود ، از قول كنسول انگلستان آورده كه پس از تشكيل فراموشخانه در نجف « اوّل كسى كه وارد اين محفل گرديد آخوند ملا كاظم خراسانى بود » . « 2 »
از فرزندان وى ، ميرزا مهدى آية اللَّهزاده خراسانى ( فرزند ارشد ) شركت فعّالى در كارهاى پدر داشت و غالباً وى رتق و فتق امور را برعهده مىگرفت و پس از فوت پدر و عزيمت علما به كاظمين ، همو به رياست هيئت منتخب آنان برگزيده شد . فرزند ديگر آخوند ، ميرزا محمّد آقازادهء خراسانى ( آقازادهء نجفى ) ، از مجتهدان متنفذ خراسان بود . فرزند ديگر ، ميرزا احمد كفايى خراسانى است كه او نيز رتبهء اجتهاد داشت و در قيام 1920 م عراق شركت جست . حسن كفايى ، از فرزندان ديگر او ، شش دورهء نمايندگى مجلس شوراى ملّى از مشهد و درگز را عهدهدار گرديد و يك دوره نيز به نمايندگى مجلس مؤسّسان ( 1304 ش ) و يك دوره به نمايندگى مجلس سنا رسيد .
فعاليتهاى فرهنگى
آخوند خراسانى ، سه مدرسه جهت رفاه حال طلّاب علوم دينى تأسيس كرد : مدرسهء بزرگ آخوند ، در محلّهء حَويشِ نجف به سال 1321 ق ، مدرسهء وسطى آخوند و مدرسهء كوچك آخوند ، در محلّهء براق نزديك بازار بزرگ نجف ، بنا شده در سالهاى 1326 و 1328 ق آخوند خراسانى . صاحب تأليفات فراوانى است . علاوه بر آن ، وى با نشريات متعدّدى نيز همكارى داشته كه برخى را نيز حمايت مالى مىكرده است .
نشرياتى كه با آنها همكارى مىكرده عبارتاند از :
1 . درة النجف . مجلّهاى فارسى كه آقا محمّد محلاتى ، مدير و صاحب امتياز آن بود .
از بنيانگذاران آن شيخ عبد الحسين رشتى است كه از آخوند اجازهء تأسيس و انتشار
هامش
( 1 ) . تاريخ روابط سياسى ايران و انگليس در قرن نوزدهم ميلادى ، ج 6 ، ص 333 - 337 .
( 2 ) . خاطرات من يا روشن شدن تاريخ صد ساله ، ج 2 ، ص 5 .