برسد كه به آن علم فايض و موهوبى گفته مىشود و به آن عقل بسيط نظر كند نظر كلى كه لا كثرة و لا تغيّر له و نسبت علم او باشياء مانند نسبت نيروى باصره است كه شعاع آن مساحت زيادى را احاطه نمايد .
زيرا عالم موجود متصل واحد است كه داراى اعضاء مربوطه است بعض آنها به بعض ديگر و نفس و روان بر همه اعضاء درونى و بيرونى و احاطه خواهد داشت علم واحد بطور ترتيب از اعلى و الطف بساير اعضاء كثيف همچنين از طريق علم كلى ثابت غير متجدد و غير متكثر ميتوان بحقايق علوم و معانى آيات قرآنى عرفان حقيقى و تصديق يقينى و شهود يافت زيرا هر چه در كتاب الهى است نفس حقايق و اسباب و غايات آنها خواهد بود .
بديهى است كه علم حقيقى به معلوم كه سبب دارد جز از طريق علم به سبب تحقق و صورت نخواهد گرفت و بشر عادى كه نفس خود را نشناخته و باسرار آن پى نبرده چگونه مىتواند باسرار و بطون كلمات و حقايق قرآن راه يابد .
بديهى است كه علم باشياء از طريق ملكوت بطور كلى عقلى ثابت و غير متغير بدون كثرت بلكه بوحدت و بساطت حقيقى است لا محاله داراى مقامات شدت و ضعف خواهد بود بر طبق افراد و اشخاصى كه حق سبحانه بهر يك از آنها از نور حقيقى افاضه و اشراق فرمايد و آنان را بر حقايق و اسرار آشنا سازد .
روح قدس يعنى روح مطهر عبارت از علم و شهود اشياء به مبادى و اسباب آنها است باينكه اوائل وجودات و ثوانى و مراتب نازل و تالى را به علم و عقل بسيط و محيط بكليات اشياء و جزئيات آنها توجه عقلى و غير متغير و بدون كثرت يا قلت ببيند و مورد شهود او قرار بگيرد و اين چنين مقام مانند مقام ابراهيم خليل عليه السّلام است كه فرمود (
إِنِّي ذاهِبٌ إِلى رَبِّي سَيَهْدِينِ )
چنانچه ارتقاء و ارتباط بعالم قدس بيابد و از نور غيبى به او بتابد و واجد عقل بسيط شود آنگاه پيوسته باشياء و موجودات به نظر تعقل خواهد توجه نمود و به عقل فايض به نور ربوبى باشياء