خلاصه پاسخ امام عليه السّلام آنست كه منشأ و سبب اصلى شقاوت اشقياء و تيره بختان و بيگانگان نفس اعمال و حركات جوارحى محدود و معدود آنان نخواهد بود بلكه سبب حكم و محكوميت بيگانگان از جانب حق تعالى هرگز افعال اختيارى كه عرض و معدود و تدريجى است نخواهد بود .
زيرا افعال اختيارى گناهان همه وسيله آمادگى و معدات و علائم و نشانههاى شقاوت و تيره بختى است زيرا عمل جوارحى صلاحيت آن را ندارد كه شخص فاعل مختار براى ارتكاب گناهان چندى در دوره زندگى سبب شقاوت ابدى او گردد و محكوم بعقوبت هميشگى شود بلكه سبب اصلى آنست كه اعمال اختيارى قبيح و گناهان سبب مىشود كه قلب و روح انسانى به ملكه فاسد و رذيله خلقى دچار گردد يعنى در اثر ارتكاب گناهان و اصرار به آن حالت تمرّد و بىبندبارى در روان انسانى پديد مىآيد و هر لحظه بخاطر و ارتكاب بگناه و هر گناه كه پيش مىآيد در مقام تمرد و گناه برآيد و به آن عمل قبيح و گناه اقدام نمايد .
بالاخره از التزام باعمال قبيح و گناهان حالت تيرهگى و تمرد و خودخواهى در روان انسانى پديد مىآيد و در اثر كثرت و اصرار به گناهان سعادت و تيره بختى و تمرد و خودخواهى در روان پليد انسانى صورت ميگيرد كه از خلق رذيله و تمرد كه حالت پليدى و استكبار معرفى مىشود فقط سبب شقاوت و تيره بختى انسانى خواهد شد و از اصرار بگناهان گرچه معدود باشد ولى از التزام قلبى بىبندبارى و هتك ساحت حق تعالى كه هر چه پيش آيد از گناهان به آن اقدام نمايد در حقيقت روح او آماده است كه هر لحظه در مقام مبارزه با حق تعالى برآيد و هر چه او امر فرمايد تخلف نمايد وقت هر عمل واجب كه برسد در مقام تمرد برآيد و هر معصيت كه پيش بيايد از نظر هوى و خودخواهى به آن اقدام نمايد .
درخشان پرتوى از اصول كافى ( فارسى ) — صفحة 485
مساهمون: محمد حسينى همدانى نجفى
ص٤٨٥