با اين التزام قبلى و عملى روح و روان انسانى حالت تكبر و نكبت و بعد و نفرت از مقام قدس كبريائى در روح انسانى پديد خواهد آمد كه شقاوت حقيقى همين بعد و نفرت و استكبار بمقام قدس ربوبى است كه واجب و حرام و عقيده صحيح و باطل به هيچ يك ملتزم نباشد و چيزى از شئون عبوديت و طاعت بندگى و شكرگزارى براى او مطرح نباشد اين گونه روح تيره و ظلمانى شقاوت و خلود در شقاوت خواهد بود .
نتيجه آنست كه اعمال و افعال اختيارى و گناهان و التزام به آنها حالت نكبت و ظلمانى بطور موقت و محدود است خواهد شد كه رابطه اعتقادى او را از حريم ربوبى قطع مينمايد و بالاخره محصول التزام به گناهان گرچه از لحاظ زمان و تعداد و كميّت گناهان معدود و زياده باشد و غرض محصول گناهان و تصميم به حالت تمرد و بگناهان مدت مديدى سبب تيرهگى روح خواهد شد .
حركت كه در افعال و اعضاء به كار مىرود حركت طبيعى و مكانى و زمانى است از مقوله عرض و فعل و انفعال است و آنچه حركت جوهرى و ذاتى و درونى است عبارت از تدبير روح است كه در باره تدبير و حركت اعضاء بدن به كار ميبرد و از نظر اينكه روح زمام تدبير و حركت جوارح را به عهده دارد حركت روح روانى و معنوى مبنى بر اشتداد و قدرت نيروى اعتقادى و شهودى خواهد بود باينكه روح در برابر مشكلات و سختىهاى وظايف دينى و الهى ثبات و استقامت نمايد و از آن تعبير بقوه ايمان و ملكه نيروى تقوى مىشود .
بالاخره حركت و تكامل روح در اثر تدبير بدن و به كار بردن در اعمال صالحه و وظايف الهى نيروى ثبات و استقامت آن شدت يافته صابر و بردبار خواهد شد و قدرت علمى و شهودى و اعتقادى ايمان زياده خواهد شد كه از شئون وجودى روح ايمان و تعلق بساحت قدس ربوبى است پس حركت جوارح حركات طبيعى است ولى حركت روح در اثر تدبير بدن و جوارح و قيام بوظايف دينى
درخشان پرتوى از اصول كافى ( فارسى ) — صفحة 486
مساهمون: محمد حسينى همدانى نجفى
ص٤٨٦