خارج از حيطه قضاء و تقدير نخواهد بود .
نتيجه مقدمات آنست كه همچنانكه افعال و حركات بشر اختيارى است و بر اساس خواسته درونى خود او است بر اين اساس مقصدى كه از افعال اختيارى خود بدست مىآورد لا محاله اختيارى خواهد بود يعنى ذات و سيرت و حقيقت و جوهرى خود را از طريق اختيار انتخاب مىنمايد و هرگز ذات سعيد و يا شقى خارج از اختيار نخواهد بود بلكه سعادت و يا شقاوت ساخته و محصول افعال اختيارى هر فردى خواهد بود و در اثر وجودى و اقتضاء درونى خود او بوده است .
نظر باينكه در روايت تعبير نموده بقبض و بسط باينكه بطور كلى هيچ موجود ريز و ذره خارج از حيطهء قضاء و تقدير نخواهد بود و نظر باينكه حركات اختيارى بشر محصول نظام خلقت است در باره خصوص افعال ارادى و حركات اختيارى و كسب ذات و ذاتيات و سيرت نهفته بشر از طريق افعال اختيارى او چند مقدمه ذكر مىشود .
بهره هستى عبارت از اجراء قضاء و قدر خواهد بود يعنى هر موجودى كه مورد تابش نور هستى قرار گيرد محكوم بقضاء و قدر خواهد بود و بدون حساب هرگز موجودى از هستى بهرهئى نخواهد داشت بديهى است كه در باره حدود فعل اختيارى از بشر اين حقيقت زياده در باره معرفت اساس سعادت و شقاوت افراد بشر تأثير بسزائى خواهد داشت .
و از روايات و اخبار اهل بيت عليهم السّلام صريحا استفاده مىشود مبنى بر اينكه حق تعالى با هر يك از افراد بشر آنچه را حكم و تقدير خواهد فرمود كه آن شخص براى خود خواهد برگزيند كه چنانچه به خود او محول فرمايد همان حقيقت را خواهد برگزيد بالاخره هر چه موهبت فرمايد بر طبق خواسته و مشيت خود او است بدون اينكه به فردى تحميل فرمايد و آنچه را كه سائل بهر وسيله مسألت نمايد بالاخره فيض مقام كبريائى پاسخ مسألت نيازمند است .
درخشان پرتوى از اصول كافى ( فارسى ) — صفحة 467
مساهمون: محمد حسينى همدانى نجفى
ص٤٦٧