خلاصه علم و قدرت و احاطه ساحت ربوبى بموجودات امكانى لازم ذات كبريائى است و شامل مقدورات و معلومات و كليات ثابته و جزئيات متغيره و حوادث نامتناهى و تشخصات بىنهايت هر يك از آنها است .
و بقياس علم بشر كه آن نيز زمانى و محدود است به صورت تدريج ارائه مىشود ولى نسبت به علم ساحت ربوبى عز اسمه و قدرت و احاطه قيوميه كه سر تا سر نظام جهان را فرا گرفته بمنزله نقطهاى است تدريج و تحول و يا كثرت مفهوم ندارد .
قوله ( ع )
هو اجل من ان يعانى الاشياء بمباشرة و معالجة لان ذلك صفة المخلوق :
ساحت كبريائى منزه از جسمانيت است كه بوسيله آلات و ادوات خواسته خود را پديد آورد و از لوازم بشريت است كه در اثر سعى و كوشش و حركت و به كار بردن اعضاء و جوارح و ساير وسائل بخواسته خود برسد .
قوله ( ع )
الذى لا تجيء الاشياء الا بالمباشرة و المعالجة :
بيان آنست كه بشر از نظر ضعف وجودى روح نيروى اراده خود را بايد از طريق تحريك اعضاء و جوارح و به كار بردن نيروى سعى و عمل و ساير وسائل طبيعى خواسته خود را پديد آورد بالاخره افعال اختيارى بشر وابسته بصدور اراده و نيز حركت جوارح و استفاده از وسايل طبيعى است و بدون به كار بردن اعضاء و جوارح و وسائل خارجى هرگز به مقصد خود نائل نخواهد شد .
قوله ( ع )
: و هو متعالى نافذ الارادة و المشيئة فعال لما يشاء :
در بيان گذشته استفاده شد كه صفات وجودى ساحت كبريائى عين ذات و هر يك از صفات نيز عين ساير صفات است حيات عين قدرت و عين علم و احاطه شهودى است از اين نظر براى صدور خواسته ساحت او واسطهاى نخواهد بود بلكه از مقام كبريائى شرف صدور مىبايد و اراده و مشيت نيز وساطت نخواهند داشت و از جمله