و عبوديت ارادى و اختيارى ظهور سيرت عبوديت ذاتى و تكوينى است .
و همانطور كه بر حسب ذات ربط محض بساحت كبريائى است و بر حسب اراده و عقيده و خلق و عمل نيز ربط محض باشد و لازم آن فقر و انقياد محض و الغاء جهة انانيه و فناء از نفس و از هر موجود صرف نظر نموده و نيروى روانى خود را صرف شهود آثار جمال كبريائى نمايد .
روح و نيروى عاقله كه از مقام قوه و استعداد به صورت فعليت درآيد بايد نورانيت كسب نمايد و از نور غيبى كه از ساحت كبريائى افاضه مىشود استفاده نمايد زيرا ساحت قدس نور انوار و از نور عقلى كه به او افاضه مىشود بپذيرد و از مقام قوه بفعليت خواهد درآمد زيرا روح و روان بشر آغاز قوه محض بوده و در اثر فيضان نور و معرفت باصول توحيد و ادراك حقايق بمقام از كمال نائل خواهد شد بعبارت ديگر نفوس بشرى بر حسب فطرت اوليه فاقد صورت ادراكى بوده بلكه ساده مانند صفحات خالى از نقوش و ارقام بوده و بتدريج به صورت تصور و تصديق بصورتهاى علوم و حقايق درآمده و شدت يافته و به صورت ملكه ادراك معقولات در آمده و به مقام عقل بالفعل نائل گشته و از قوه خارج شده است .
بديهى است كه هر قوهاى كه از قوه خارج شده و به صورت فعليت درآيد لا محاله در اثر نيروى خارجى غير ذات بالقوه بايد باشد زيرا متحرك محتاج به نيروى محرك خارجى است كه آن را به حركت درآورد و هرگز قوه از خود به حركت نخواهد درآمد و بفرض كه قوه بدون محرك خارجى بكمال ميرسيد هر آينه همه قوهها به صورت كمال و فعليت در مىآمدند .
در اين صورت نيروى مخرج بايد عقل بالذات و نور بالفعل باشد گر چه با وسائطى و گر نه دور و تسلسل لازم مىآيد و لا بد كه منتهى شود به عقل محض گر چه بوسايطى باشد و همان نور افاضه شده از ساحت كبريائى است بالاخره نفوس و عقول هر يك نورى هستند باختلاف شدت و ضعف بىنهايت و كمال و نقص كه در نورانيت دارند .
درخشان پرتوى از اصول كافى ( فارسى ) — صفحة 320
مساهمون: محمد حسينى همدانى نجفى
ص٣٢٠