بر اين اساس صدور قبايح و شرور و امور عدمى همه بطور تبعى استناد بساحت كبريائى بوده و بالعرض استناد خواهند داشت و امور خير و سعادت و حسن و كرامت و طاعت صادر بالذات بوده و صفات متقابل آنها از كبريائى صادر بالعرض خواهند بود بر اين اساس رحمت و رأفت و امور خير صادر بالذات بود و متقابل آنها مانند غضب و انتقام و قهر صادر بالعرض از مقام كبريائى خواهند بود يعنى بر حسب اقتضاء مورد است .
نظر باينكه ذات كبريائى موجود واحد بسيط حقيقى است لا محاله صفات متقابل او نيز عين ذات كبريائى خواهند بود و هرگز كثرت صفات سبب شركت و يا كثرت و اختلاف جهات نخواهد شد .
همچنانكه جهت كونه ظاهرا عين جهت كونه باطنا مىباشد از نظر اينكه غايت ظهور كبريائى بر موجودات سبب نهايت ظهور و نيز نهايت بطون او خواهد بود به همين قياس صفات متقابل او مانند صفت اوليت و آخريت و صفت رحمت و غضب و نيز صفت لطف و قهر او چنين است .
زيرا اوليت عين آخريت است و جهت رحمت عين غضب است و صفت لطف او عين وجه قهر او است و اتحاد حقيقى و احديت ذات اقدس لا محاله مقتضى وحدت فعل و اثر خواهد بود و صفات كبريائى گر چه متعدد هستند ولى حقيقت آنها همه عين ذات كبريائى است و هرگز كثرت صفت سبب كثرت و شركت در اثر نخواهد شد و همچنانكه ذات بسيط هرگز اقتضاء امرى را نخواهد داشت كه در اثر صفت ديگر اقتضاء امر ديگرى را بنمايد .
گفته شد كه قبايح و شرور كه ضد و مقابل خير و صلاح و سعادت است صادر بالذات مىباشند و صفات متقابل آنها صادر بالعرض خواهند بود و همچنين صفات و مبادى از صفات متقابل مانند رحمت و لطف ذاتى است و غضب و قهر صادر بالعرض خواهند بود مثلا صفت رحيم و صفت منتقم متحد خواهند بود از نظر اينكه انتقام
درخشان پرتوى از اصول كافى ( فارسى ) — صفحة 104
مساهمون: محمد حسينى همدانى نجفى
ص١٠٤