چه از لحاظ عقيده و عمل و نتيجه يعنى سعادت و يا شقاوت افراد بظهور خواهد رسيد و نهايت سير هر يك از افراد بشر طبق بدايت و آغاز او خواهد بود چه از لحاظ عقيده و عمل و نتيجه يعنى سعادت و يا شقاوت هر فردى ظهور حكم صادر در باره وى در عالم ازل خواهد بود .
و تعبير به نقشه و ارتسام از نظر مسامحه است و مراد علم فعلى نورى وحدانى طبع است كه منطوى مانند نقطه در عالم ازل بوده و خواهد بود .
و محتمل است مراد از جمله
( ان اللَّه تعالى خلق السعادة و الشقاوة قبل ان يخلق خلقه )
آن باشد كه حق تعالى در عالم ازل احاطه شهودى دارد به حال و سرگذشت و چگونگى هر يك از افراد بشر و آنچه از احوال و ذات و ذاتيات آنان از سعادت و شقاوت خواهند داشت و بالاخره بمقامات و مراحلى كه در دنيا هر يك از افراد خواهند پيمود سيرت و ذات خود را بظهور خواهند رسانيد و حوادث جهان طبع و زمانيات طبق همان صورت علمى شهودى عالم ازل است يعنى در عالم ازل نيز صورت عقيده و انديشه و عمل سعداء و اشقياء به نحوى ثابت بوده و در نتيجه هر يك بوجود علمى و ازلى سعادت و شقاوت او با صورت علل و مبادى آنها از نورانيت و يا تيرهگى در عالم طبع ظاهر خواهد شد .
و هر يك از نفوس بشرى آنچه در باره آنان حكم صادر شده از سعادت و يا شقاوت يا نورانيت و شرافتى كه سعداء و اهل ايمان خواهند تحصيل نمود و يا تيرهگى و ظلمتى كه بيگانگان در اثر گناهان و كفر محكوم شده بدان صورت حقيقى نورانى و يا ظلمانى خواهند در آمد .
قوله ( ع ) : و ان كان شقيا لم يحبه ابدا و ان عمل صالحا احب عمله و ابغضه لما يصير اليه .
بيان آنست كه هر كه را ساحت كبريائى او را شقى و روح او را پليد معرفى نمايد و از انقياد و توجه بساحت او معرض و روگردان باشد هرگز او را در قرب
درخشان پرتوى از اصول كافى ( فارسى ) — صفحة 409
مساهمون: محمد حسينى همدانى نجفى
ص٤٠٩