حكم و داورى خواهد نمود بر حسب طبع آنچه را كه بدان حكم نموده نيروى اجرائى خود را به كار خواهد برد و بدان سو به حركت خواهد درآمد .
بديهى است نيروى اختيار كه موهبت الهى و يگانه فضيلت بشرى است اساس سعادت و محور شئون وجودى و حقيقت جوهر ذاتى انسان است هر فردى چه سعيد و يا شقى در انتخاب مقصد و هدف خود آن را به كار مىبرد و يگانه وسيلهاى است كه بشر بهر مقصد كه برگزيند خواهد نايل گشت و تخلف پذير نخواهد بود زيرا در باره خود و جوهر وجودى خود حكومت مينمايد و در باره خود اين حقيقت و ذات را ايجاد مىنمايد از اين نظر بايد اساس و ريشه نيروى اختيار را تشخيص داد كه چه نيروى درونى و روانى و ذاتى است كه به صورت اختيار سيرت و حقيقت وجودى خود را تعيين مىنمايد و سبب قضاوت و داورى در باره خود و ترجيح اينكه انديشه و يا عمل و يا ترك آن خير و صلاح است چيست .
بالاخره چه نيرواى از درون او ظهور مىنمايد كه حكم بصلاح انديشه و يا عمل مىكند در صورتى كه ديگرى آن انديشه و عمل را غير صالح دانسته و آن را شر و پليد و طالح در باره خود حكم مينمايد و از آن نيز پرهيز خواهد نمود .
پاسخ آنست كه بطور بداهت انسان هنگامى كه روان او سرگرم هوى و هوس بوده و از مسير خود بىخبر و غافل است و در آن حال هدف و مرامى جز نيل بخواسته و خود خواهى نداشته هر عملى كه بر طبق هدف در همان حال و فكر و انديشه فعلى او است آن را خير و صلاح دانسته و وسيله وصول به هدف و فكر خود ميداند بدين نظر حكم بصلاح آن عمل مينمايد و حكم نيز در باره او نافذ خواهد بود و بموقع اجراء خواهد گذارد در صورتى كه شخص سعيد و اهل ايمان كه هدف او اطاعت و فرمانبرى از آفريدگار است و جنبه غرور و خودخواهى را كنار نهاده هدف او از سير و عمل اداء وظيفه الهى است در باره اقدام به آن قبيل فعل ناپسند و يا انديشه ناگزير در باره عمل گناه و تمايلات انسانى حكم به ضرر نموده و با نيروى روانى خود از آن پرهيز خواهد نمود .
درخشان پرتوى از اصول كافى ( فارسى ) — صفحة 411
مساهمون: محمد حسينى همدانى نجفى
ص٤١١