خلاصة علم ساحت كبريائى بهر يك از افراد بشر از اهل ايمان و كفر و شرك در اثر علم رسول صلّى اللَّه عليه و آله و اوصياء عليهم السلام خواهد بود از نظر اينكه آنان شهداء عند اللَّه يوم القيامة هستند و معرفت و پيروى عموم افراد بشر نسبت برسول صلّى اللَّه عليه و آله و اوصياء عليهم السلام سبب سعادت و خلود در بهشت و همچنين انكار و تمرد مردم از رسول صلّى اللَّه عليه و آله و اوصياء عليهم السلام سبب كفر و سعادت ذاتى آنان و خلود در دوزخ خواهد بود .
در نتيجه علم و احاطه ساحت كبريائى بهر يك از اهل ايمان و كفر و احوال هر يك از آنان از سعادت و شقاوت باعتبار شهادت و صورت علمى رسول صلّى اللَّه عليه و آله و اوصياء خواهد بود .
در نتيجه اينكه مفاد جمله
( نحن الاعراف )
كه امام فرمود آنست كه از نظر وساطت ذاتى و تكوينى و تشريعى و تعليمى اعراف يعنى معروف بالذات و مشهود ساحت كبريائى خواهند بود و صورتهاى علمى آنان نسبت بافراد بشر حقيقت شهادتى است كه به پيشگاه كبريائى بمقام وجودى خود اعلام خواهند نمود .
هم چنان كه در مورد روايت از اصول كافى كه شرح آن گذشته است علم و احاطه كبريائى باشياء و بموجودات زمانى بطور اجمال و وحدت حقيقى از نظر علم ذاتى كبريائى است كه علم عين ذات او است بدون كثرت زيرا كبريائى او منبع و منشأ فيوضات بىنهايت و وجود اشياء نامتناهى است و از نظر علم بذات كبريائى همه موجودات امكانى نيز مورد حيطه شهودى خود خواهد بود نه بعلم و شهود ديگر و زائد بر آن .
و احاطه بموجودات امكانى بطور تفصيل بحصول صورتهاى علمى است كه از ازل در خزائن علمى ثابت و مستقر بوده و تا ابد نيز خواهد بود ولى از نظر اينكه نظام جهان بر تدريج و تنزل و علت و معلول است فيوضات ساحت كبريائى و تنزل آنها هر لحظه بطور تدريج است كه از آن تعبير به سبب و مسبب مىشود هم چنان كه فيوضات تكوينى از طريق فرشتگان مقرب تنزل نموده و وسايل ايجاد مراتب موجودات است .
درخشان پرتوى از اصول كافى ( فارسى ) — صفحة 265
مساهمون: محمد حسينى همدانى نجفى
ص٢٦٥