و محتمل است مفاد جمله
( كمال الاخلاص توحيده و كمال الاخلاص له نفى الصفات عنه )
بر اين اساس نفى صفات زائد از لوازم و حقيقت اين مرتبه از توحيد است يعنى كمال اخلاص عبارت از نفى صفات از ساحت كبريائى است و هر يك از مراتب چهارگانه مبدء و اساس براى مرتبه ديگر خواهد بود و مراتب آخرين كمال مراتب قبل خواهد بود از نظر اينكه مقول بتشكيك است و داراى مراتب بلكه هر يك از مراتب نيز مراتب و درجات بىشمار خواهد داشت .
و دو مرتبه اول از توحيد امر ارتكازى و در فطرت بشرى نهاده شده است و پايه تصديق دعوت پيامبران است .
و اولين مرتبهاى كه پيامبران جامعه بشر را به آن دعوت نموده از معرفت عبارت از توحيد صانع و آفريدگار جهان و نفى كثرت و تعدد از ساحت او است .
هم چنان كه رسول صادع اسلام صلّى اللَّه عليه و آله و سلم فرمود :
( قولوا لا إله الا اللَّه تفلحوا )
و نيز فرمود :
( من قال لا إله الا اللَّه خالصا مخلصا دخل الجنة )
. اصل وجود خالق و صانع عالم امر فطرى است و چنانچه در فطرت بشر نهاده نشده باشد تصديق دعوت پيامبران بپايهاى استوار نخواهد بود .
بر اين اساس هدف و مقصد پيامبران همانا وحدت و يگانگى صانع و خالق عالم است و اينكه ساحت آفريدگار از كثرت منزه است بالاخره اخلاص در توحيد آنست كه از نقص و امكان منزه خواهد بود و در روايت تعبير به كلمه اول الدين شده به لحاظ آنست كه اصل وجود آفريدگار فطرى است و در كمون هر خردمند نهاده شده و محتاج بتعليم و دعوت نيست باينكه جهان و نظامى محكم و پهناور كه در آن فرمانروا است هرگز به خودى خود صورت نخواهد گرفت .
پس وجود آفريدگار به حكم فطرى بشر است سبب مىشود در مقام تحقيق بر آيد و سرّ آن را كشف نمايد و در اثر پيروى از برنامه توحيد تصديق بوحدانيت
درخشان پرتوى از اصول كافى ( فارسى ) — صفحة 176
مساهمون: محمد حسينى همدانى نجفى
ص١٧٦