مع كل المربوب و وجود العوالم الامكانى و تضايف طولى حاصل است در اثر احاطه وجودى دهر بر مجموع نظام خلقت عالم طبع و نيز صحيح است صدق صفت سميع و بصير حيث لا مسموع و لا مبصر كه سميع و بصير است نسبت به همه مسموعات و مبصرات و مخلوقات نظام طبع و شرط تضائف نيز موجود و حاصل است از نظر احاطه دهر و ازل بر مجموع نظام طبع .
و اين شبهه در همه صفات خالق و رازق و غفور و رحيم از صفات اضافيه جارى است و بايد حل اين شبهه بشود .
نسبت ساحت كبريائى بجميع زمانيات و متجددات و عالم طبع قطعيت واحدة است و غير متكثر و غير متجدد است يعنى علم و احاطه بمتجددات و زمانيات سبب كثرت و عروض علم بر ساحت قدس نخواهد شد و منزه است از هر گونه تغير و حدوث و امكان .
خلاصه علم و احاطه كبريائى بزمانيات و متجددات و مجموع عالم طبع قبل از وجود و هنگام وقوع و بعد از وقوع علم واحد ثابت ازلى و ابدى خواهد بود همچنين قدرت و ساير صفات و اضافات كبريائى بطور ثابت و ازلى است راه حل بايد در نظر گرفت .
ازليت از مقوله زمان نيست تا اينكه مفاد آن عبارت باشد از لا نهايت زمان وجود از جهت بدايت آن زيرا كه ازليت فوق و محيط زمان است بلكه صفت ازليت و ابديت بنفس وجود كبريائى و حقيقت ذاتى دائم و بسيط او است .
بدين جهت مجهول الكنه است و عقول بشرى قاصر از فهم آنست و زمان و زمانيات در حيطه ازل هستند و سنخ ديگر از وجود است و چگونگى زمان و حركت آن قابل درك است ولى ازليت از شئون واحد حقيقى است بدين جهت سنخ ديگر و قابل فهم و تعقل نخواهد بود .
و همانطور كه هر يك از صفات كبريائى مانند علم و قدرت احاطه بر موجودات
درخشان پرتوى از اصول كافى ( فارسى ) — صفحة 139
مساهمون: محمد حسينى همدانى نجفى
ص١٣٩