عبدالكريم سروش
جامهء تهذيب بر تن احياء تطبيق ناقدانهء المحجّة البيضاء و احياء علوم الدّين
كتاب احياء علوم الدّين بزرگترين ، ارجمندترين و نامدارترين اثر امام ابوحامد غزّالى است . اين كتاب محصول تربيت عالمانه و تأمّلات صوفيانهء اوست . وى وقتى كه تدريس در نظاميّه و مجالست با محتشمان روزگار را ترك گفت و به خلوت و عزلت روى آورد ، به علم و تحقيق پشت نكرد و از آموختن و انديشه كردن باز نايستاد و دفتر شريعت را به آب طريقت نَشُست ، بل همهء آنچه را كه آموخته بود در بوتهء مجاهدت و مكاشفت ذوب نمود و به كيمياى سعادتبخش رياضت و تهذيب ، زر كرد . هم بر فقه و كلام ، حلّهء عرفان پوشاند و هم بر شريعت ، نمك طريقت افشاند ، هم از عمل كسبى بهره گرفت و هم از مواهب خدادادى و شهود قلبى مدد جست و اين همه را در كار نوشتن كتابى كرد كه علوم دين را احياء كند و آنها را به صراط صواب نخست باز آورد و آب زلال شريعت را از خاشاك بدعتها و كژخوانيها و دغليها بپيرايد و داد باطن شريعت را از ظاهر آن بستاند و علم سلوك باطن و تفقّد احوال دل را از ستم فقه و كلام برهاند و مسلمانان را به جاى خوض در غوامض علم كلام و فروع بىفايدهء فقه ، به سير در اطوار قلب و كشف مكايد شيطان و ستردن رذايل و تطهير باطن و علم طريق آخرت فرا خواند .
تبويب نيكو ، كلام روان و دلپذير و عمق تحليل احياء علومالدّين و از همه بالاتر