جويا جهانبخش
آب زلال
مقدّمهء مصحّح
آب زلال چشمهء تسنيم و سلسبيل * يك قطرهدان چكيده ز جوش بحار فيض « 1 »
آب زلال - آنگونه كه خود سرايندهاش ، مولانا محسن فيض كاشانى ( رضوان اللَّه عليه ) مىشناساند - يكى از مثنويهاى پنجگانهء فيض « 2 » و از كتابهايى است كه در مناجات الهى و معاتبت نفس و ابراز تشوّق عارفانه « 3 » به نظم كشيده است .
ملّا محسن فيض كاشانى ( 1006 - 1091 ق ) بلندآوازهتر از آن است كه به گزارش زندگانى وى در اين مقام حاجتى باشد و نقد حال او به تفصيل و اجمال - خواه به اين قلم و خواه به قلم ديگر - در جاى خويش مسطور است .
شايد روشنترين و روشنگرترين وصف از كار و بار و تعلّقات و افكار اين نادرهمرد هوشمند و نازمايهء انديشهء شيعى ، آن باشد كه خود اين گونه رقم زده :
« . . . نه متكلّمم و نه متفلسف ، و نه متصوّفم و نه متكلّف ، بلكه مقلّد قرآن و حديث و تابع اهل بيتِ آن سرور . از سخنان حيرتافزاى طوايف اربع ملول و بر كرانه . و از ماسواىِ قرآن مجيد و حديث اهل بيت ، آنچه بدين دو آشنا نباشد ، بيگانه . » « 4 »
آب زلال ثمرهء طبع چنين مرد بصيرى است و زبدهاى از انديشههاى عرفانى و جهانبينى دينى او را به زبانى تقريباً همگانفهم در بر دارد .
هامش
( 1 ) . بيت از علم الهدى ، پور دانشور فيض كاشانى - رضوان اللَّه عليهما ست ؛ از چكامهاى كه به سال 1070 هجرى قلمى كرده و در آن به نام شمارى از آثار پدر بزرگوار تلميح نموده و ثناى وافر خوانده . نگر : سراج السالكين ، صص 59 - 64 .
( 2 ) نگر : فهرستهاى خودنوشت فيض كاشانى ، ص 123 .
( 3 ) نگر : همان ، ص 105 .
( 4 ) ده رسالهى فيض ، ص 196 .