در ديگر زمينهها ، روز به روز گسترش و عمق بيشترى يافته است . لذا اندكى تأمل ، در ابعاد و آثار آلودگيهاى اخلاقى و بحران ارزشى حاكم بر جامعه انسانى ضرورت پاسخگويى مناسب و اساسى به اين پرسش ديرين ، ولى همچنان مهم را خاطر نشان مىسازد كه :
« چگونه مىتوان وجود ارزشمند انسان را از آلودگيهاى اخلاقى تا حد امكان پيراست و به ارزشهاى اخلاقى با آن همه اهميت جامه عمل پوشاند ؟ »
به نظر مىرسد با توجّه به گستردگى و كارآيى كم نظير فرآيند تربيت در تغيير و تحول انسان ، بتوان از « تربيت اخلاقى » 4 به عنوان زمينهاى مناسب براى پاسخگويى به سؤال مزبور سخن گفت ؛ چرا كه در اين صورت « تربيت اخلاقى » به عنوان فرآيندى مداوم ، پويا ، همه جانبه ( شامل ابعاد شناختى ، عاطفى ارادى و عملى و متوجه اصلاح ديگران به موازات اصلاح خويش ) و توانا براى استفاده از انواع معارف ( عقلانى ، عرفانى ، و حياتى و علمى ) در جهت تحقق سلامت و تعالى اخلاقى انسان از كارآيى بيشترى نسبت به مباحث متعارف فلسفه و علم اخلاق برخوردار مىباشد . البته بديهى است براى بهرهورى مطلوب از اين زمينه - تربيت اخلاقى - جستجوى عميق ، پيوسته و منظم گنجينه گرانبهاى معارف و تجارب آدمى به ويژه عرصه نامتناهى معارف دينى امرى ضرورى محسوب شود و حوزه فلسفه تعليم و تربيت بايد نتايج چنين تلاش مباركى را در قالب « نظام تربيت اخلاقى » - شامل مفاهيمى نظير مبانى ، اهداف ، اصول ، شيوهها و مراحل - سامان دهد .
در اين راستا گردآورى ، بررسى تطبيقى و تنظيم آراء انديشمندان اخلاقى گامى آغازين ولى اساسى مىباشد و اين « پژوهش » چنين تلاشى را درباره بخشى از تربيت اخلاقى يعنى « تهذيب اخلاقى » 5 - به مفهوم پيرايش ظاهر و باطن خود و ديگران از آلودگيهاى اخلاقى - از ديدگاه دو متفكر بزرگ جهان اسلام يعنى ابوحامد غزالى و ملّامحسن فيض كاشانى مد نظر قرار داده است ، كه بنابر نظر برخى محققان اين دو انديشمند ، به اخلاق با رويكردى عمدتاً دينى - هر چند از دو منظر نسبتاً متفاوت نگريستهاند .
فيضنامه ( فارسى ) — صفحة 255
مساهمون: محسن ناجي نصرآبادى
ص٢٥٥