آمده است :
حال و شأن وى در فضل و قوّهء تفكّر و نجابت و تيزهوشى در ادراك فروع و اصول ، و در بسيارى تأليف ، همواره با زيبايى تعبير و انسجام عبارات ، در ميان علماى اسلامى ، به « گسترهء ابديّت » معروف و مشهور است 1 .
محدّث قمّى ( ره ) آورده است :
او فراز انديشهاى است كه رهيابى گستردهء او به مراتب معقول و منقول ، مشهورتر از آن است كه بر كسى پوشيده ماند 2 .
علّامهء امينى ( ره ) در كتاب الغدير آنجا كه از علم الهدى سخن به ميان آورده است ، مىگويد :
و فرزند محقّق فيض است ؛ درفش فقه و پرچم حديث ، نشان راه فلسفه و معدن عرفان و قلّهء بلند اخلاق و درياى موّاج علوم و معارف ، علمالهدى ، فرزند آن يگانه دانشمند است كه كمتر زمانى چهرهء دهر ، همانند او به خود ديده است 3 .
مقدّس اردبيلى ( ره ) در جامع الرّواة مىگويد : محسن بن مرتضى ( رحمةاللَّه عليه ) علّامهء محقّق ، مدقّق جليل القدر و عظيمالشّأن كه رفيعترين قلّههاى علم و انديشه را در نورديده است ؛ دانشمند و اديبى كامل كه در همه علوم ، متبحّر و زبردست است 4 .
با توجّه به شرح مختصرى كه پيرامون زندگانى و آثار مرحوم فيض آمد و آن وصفى كه از شهر كاشان ، در ابتداى مقاله رفت ، حتماً اين تصور براى شما پديد مىآيد كه مقبرهء چنين شخصيت والايى ، در مملكت شيعى و در شهرى كه پايگاه قديمى مذهب شيعه بوده است ، بايد و شايسته است كه از موقعيت و وضعيت مناسبى برخوردار باشد . اما با كمال تأسف بايد گفت كه چنين نيست و چه دردناك است مشاهدهء بىاعتنايى به مزار چنين عالمى .
نگارنده ، پس از مشاهدهء قبر مرحوم فيض كاشانى ، دچار تأثر و تأسف بسيار گشتم . هر چند استدلال متصدّيان امر بجاست كه بنا به وصيت مرحوم فيض ، بايد قبر ايشان در معرض تابش آفتاب و ريزش باران و هواى آزاد قرار گيرد ؛ ولى اين امر
فيضنامه ( فارسى ) — صفحة 130
مساهمون: محسن ناجي نصرآبادى
ص١٣٠