علماى مشهورى از ميان مردم كاشان برخاستند ، كه از آن جمله ، مىتوان مرحوم ملامحسن فيض ( محمّدبن مرتضى بن شاه محمود كاشانى ) را نام برد .
قبل از بيان مشاهدات خود از وضعيت فعلى مقبرهء فيض كه هدف از تهيّهء اين گزارش است ، بهتر ديديم ابتدا خلاصهاى از زندگى و آثار مرحوم فيض را به اطلاع خوانندگان محترم برسانيم .
ملّا محسن فيض ، در سال 1007 ه . ق در كاشان متولّد شد و به سال 1091 ه . ق در همان شهر چشم از جهان فروبست .
يكى از مشهورترين علما و دانشمندان قرن يازدهم هجرى و داراى تصنيفات و تأليفات زيادى در زمينههاى تفسير قرآن ، حديث ، حكمت ، عرفان و شعر مىباشد .
در مورد شرح احوال و آثار فيض ، تحقيقات و بررسيهاى مختلفى صورت گرفته است . اخيراً در گروه پژوهشى مدرسهء عالى شهيد مطهرى ، در بخش نقد و تصحيح متون خطى ، زندگى و آثار آن بزرگ ، تحت بررسى و تحقيق مىباشد و اميد است كه در آيندهء نزديك به رؤيت علاقهمندان و پژوهشگران برسد . لذا ، شرح مفصّل و كامل را به آن مجال واگذاشته ، در اينجا به نقل مختصرى از احوالات و آثار گرانبهايش ، بسنده مىكنيم .
فيض كاشانى ، در خانوادهاى تربيت شد كه همگانش اهل علم و فضل و فيض بودند . پدرش ، ملّاشاه مرتضى ، از علماى مشهور بود و يك كتابخانهء عالى داشت .
جدّ وى ، شاه محمود نيز ، از جمله دانشمندان معروف به شمار مىرفت .
برادرش ، نورالدين كاشانى ، از علماى اخبارى مسلك و مؤلّف كتاب مصفاةالاشباح فىالاخلاق و عجائب الآفاق است . برادر ديگرش ، ملّا عبدالغفور بن شاه مرتضى و پسرش ، ملّا محمّد مؤمن بن عبدالغفور و فرزند خود فيض ، ملامحمّد علمالهدى ، از علماى مشهور و نامور زمان خويش به حساب مىآمدند .
مرحوم فيض ، تحصيلات مقدّماتى را در كاشان نزد دايى خويش كه از دانشمندان برجستهء عصر خود به شمار مىرفت ، سپرى نمود . آن گاه ، جهت تكميل تحصيلات خود ، در سن بيست سالگى ، به اصفهان عزيمت نمود و سپس براى
فيضنامه ( فارسى ) — صفحة 128
مساهمون: محسن ناجي نصرآبادى
ص١٢٨