سپس استاد همدانى در بيان ملازمهء مذكور گويد :
ما مىدانيم اغلب مردم از نجاستها پروائى ندارند ، و با ديگران در آميزش و رفت و آمد هستند و در نتيجه ، نجاست به همهء مردم سرايت مىكند ، و اين به جهت حكم عرفى است .
عرف و عادت ، حكم مىكند كه اگر حتّى يك نفر مثلًا در دورترين شهر هندوستان از نجاست ، اگر چه در يك مورد ، پرهيز نكند ، و با مردم آميزش داشته باشد ، با گذشت مدّتى نسبتاً دراز ، نجاست به همهء شهرها و كشورها سرايت مىكند ، و همه را در بر مىگيرد . و به خانههاى هر يك از مانيز مىرسد ، تا چه رسد به اينكه ما مىدانيم ، نه يك نفر كه اغلب مردم از نجاست ، پرهيز نمىكنند . مقتضاى اين بى پروائى و پرهيز نكردن ، آن است كه همه چيز مورد نظر ما كه در بازارهاى مسلمين است ، بلكه بايد بگويم : براى هر چيزى كه در دست ما و مورد نياز ما و اثاث البيت خانهء ما است علّتهاى ناپايان براى نجاست ، وجود داشته باشد .
گاه گروهى از مردم اعتراف مىكنند كه ما به نجاست هر چه از خوردنىها و نوشيدنىها و هر چه به دست مردم ساخته مىشود ، علم قطعى داريم .
در مثل شهرهاى بزرگى چون تهران كه صاحبان هر مذهب و آئين از يهود و نصارى و غيره در آن زندگى مىكنند ، و از رفت و آمد ، و هم خوراك شدن ، پروائى ندارند ، علم قطعى پيدا كردن به نجاست همه كس و همه چيز ، بسيار آسان به دست مىآيد .
هرگاه با دقّت و كنجكاوى بررسى كنيد در مىيابيد كه از نظر نجاست ، هيچ تفاوتى ميان خود شما و اثاثهء خانهء شما وجود ندارد . از اين رو ديده شده است كه بسيارى از مردم به اين گرفتارى آگاهى دارند ، و هميشه به صراحت گفتهاند كه اگر راه و شيوهء شرع مقدّس در مسأله نجاست ، بر چشم پوشى و مسامحه نباسد ، هيچ كس در مورد اجتناب كردن از نجسهاى فراوان ، از عهدهء تكليف بر نخواهد آمد .
كسى كه عهدهدار پرورش و پرستارى كودك نامميّز باشد يا در يك جا گرفتار نجس گردد ، و از پاك كردن آن غفلت ورزد ، يا دچار فراموشى شود ، و اين غفلت يا فراموشى همچنان ادامه يابد ، و پس از نشست و برخاست و معاشرت و مخالطت با
آراء فقهى ملامحسن فيض كاشانى ( فارسى ) — صفحة 162
مساهمون: عليرضا فيض
ص١٦٢