باشد كه در اين صورت كفاره نيز مىدهد .
و متعمّدِ حُقنه و كذب بر خدا و رسول و سر فرو بردن در آب ، تلافى ندارد به غير از توبه ، و اگر قضا كند احتياط كرده خواهد بود . و همچنين كسى كه افطار كند به گمان آنكه غروب شده ، پس ظاهر شود كه نشده بوده است .
اما اگر آب ، داخل حلق كسى شود كه مضمضه كند براى وضوى غير نماز فريضه يا كسى كه مراعات صبح نكرده ، منافى به فعل آورد و ظاهر شود كه صبح بوده ، قضا بر او واجب است .
و جايز است افطار روزهء غير معيّن پيش از زوال . و مكروه است بعد از زوال در غير قضاى ماه رمضان ، و در آن جايز نيست . و احتياط آن است كه واجب را مطلقاً افساد نكند .
و كسى كه روزهء مستحب داشته باشد و او را تكليف كنند بر افطار ، اولى آن است كه اظهار روزه نكند و افطار كند تا ثواب روزهء يكساله به جهت او بنويسند .
و كفارهء روزهء ماه رمضان ، آزاد كردن بندهاى است يا روزه داشتن دو ماه پياپى يا طعام دادن شصت مسكين . و چون روزه از نصف تجاوز كند باقى را مُتفرّق توان داشت .
و هر كه قادر بر هيچ يك از اين سه خصلت نباشد ، به قدر توانايى تصدق مىكند . و اگر در ماه رمضان بر حرامى افطار كند جمع مىكند ميان هر سه خصلت .
و مُعتكِف « 1 » را احتياط آن است كه بنده آزاد كند ، و اگر از آن عاجز باشد روزه بدارد ، و اگر از آن نيز عاجز باشد طعام بدهد .
هامش
( 1 ) . اعتكاف كننده .