الف - مقدمه
ايرانيان ، با پذيرش دين مبين اسلام و قبول شريعت محمّدى ( ص ) 1 زبان عربى را براى فهم معانى كتاب و سنّت و رفع حوايج و انجام مقاصد ديگر فراگرفتند . سرگرمى قوم عرب را به جنگ و غنيمت و شيفتگى به حكومت و دستيابى به جاه و رياست ، فرصتى شمردند و در اندك زمان ، فرمانروايى علمى و ادبى را بدست آوردند و توجّه عرب را در آموختن قواعد زبانى كه خود بدان سخن مىگفت و در تعلّم احكام و مسائل آيينى كه ناشر و مروّج آن بود به خود معطوف گردانيدند .
بر خلاف بسيارى از ديگر اقوام و ملل كه در عنصر عربى مستهلك گرديدند ، ملّت ايران ، پيروى از آيين اسلام را با محفوظ داشتن آداب و رسوم ايرانى همراه ساخت و استفاده از زبان عربى را بهانهء ترك و فراموشى زبان مادرى قرار نداد . و دانشوران اين آب و خاك ، از يك طرف ، رياست علمى ، ادبى و مذهبى را ويژهء خويش ساختند و از سوى ديگر ، زبان عربى را كه زبان فرهنگى در آن روزگار بشمار مىرفت ، به منظور بيان افكار و عواطف و اظهار آراء و عقايد خود به كار گرفتند و به يارى فضل و دانش ، جهان اسلامى را تحت تأثير نفوذ ادبى و استيلاى علمى و سيطرهء اخلاقى و معنوى خويش قرار