تاريخ الامم و الملوك يا اخبار الرّسل و الملوك كه به تاريخ طبرى معروف مىباشد تأليفى است از ابو جعفر محمّد بن جرير طبرى فقيه و دانشمند و مورّخ ايرانى قرن سوم هجرى كه در تاريخ عالم به زبان عربى نوشته و چهل و دو سال بعد از او يعنى در سال 352 ق به فرمان منصور بن نوح سامانى بوسيله ابو على محمّد بن محمّد بلعمى وزير دانشمند و نويسندهء قرن چهارم هجرى به فارسى ترجمه شده است . اين ترجمه برگردان بىكم و كاست تاريخ طبرى نيست بلكه خلاصه و اقتباس گونهاى است از آن و مترجم مطالبى را از متون ديگر بدان افزوده است . با اينكه بلعمى در كتاب خود از محمّد بن جرير به نيكى ياد كرده و در چند جا بعد از ذكر نام او عبارت « رحمة اللّه عليه » و « رحمه اللّه » آورده با اين حال گاهى به نوشتهء او با ذكر علّت ، اعتراض و نظر خود را به صراحت ابراز كرده است .
قسمت اوّل اين ترجمه را كه به تصحيح مرحوم محمد تقى بهار و به كوشش محمد پروين گنابادى در دو جلد در تهران به چاپ رسيده مطالعه و اختلافنظر قابل ذكر نويسندهء بزرگ را تا آنجا كه ممكن بود يادداشت كرده و طى اين گفتار بازگو مىكنم تا چه قبول افتد و چه در نظر آيد .
اختلاف در معانى و تفسير بعضى از آيات
مؤلّف تاريخ طبرى آنچه را كه از روايات و اخبار بدست آورده بدون اينكه صحّت و