از ذخاير گرانبهاى نثر فارسى كه خوشبختانه دست حادثه آن را از ميان نبرده و پايمال غارت و سوختن نشده است ، دو كتاب است كه در نيمهء اول قرن سوم هجرى از عربى به پارسى ترجمه شده است و آن دو ذخيرهء گرانبهاى ادبى ، همانا يكى ترجمهء تفسير و ديگر ترجمهء تاريخ طبرى است .
تفسير و تاريخ طبرى ، متعلق به ابى جعفر محمد بن جرير بن يزيد بن خالد الطبرى الآملى است ( 224 - 310 ) كه مىتوان آن دو را از عمدهترين و معتبرترين و بلكه قديمىترين كتب تفسير و تاريخ اسلامى دانست . تاريخ طبرى از ابتداى آفرينش جهان تا آغاز قرن چهارم اسلام ( 302 ) را به قيد ضبط درآورده است و مورخين كه بعد از وى آمدهاند ، از قبيل احمد بن محمد بن مسكويهء رازى ، و ابن اثير جزرى ، و ديگران همه بر اثر وى قدم نهادهاند و با آنكه غالب مورخان از تاريخ طبرى استفاده كرده و مخصوصا ابن اثير در كامل التواريخ عينا عبارات طبرى را نقل كرده است ، معذلك به قدرى تاريخ مزبور داراى نكات دقيق و مطالب مفيد تاريخى است ، كه محال است مورخ با داشتن همهء تواريخى كه بعد از آن تأليف شده باز از كتاب طبرى بىنياز شود .
از جمله سعادتهاى ادبيات فارسى آن است كه هر دو كتاب ، تفسير و تاريخ طبرى ، در عهد ابو صالح منصور بن نوح سامانى ، به وسيلهء ابو على محمّد بن عبد اللّه ( يا عبيد اللّه ) البلعمى وزير خراسان ، از عربى ، به فارسى ترجمه شده و خوشبختى ديگر آنكه ، آن هر
يادنامه طبرى ( فارسى ) — صفحة 533
مساهمون: جمعى از نويسندگان
ص٥٣٣