دانش تفسير در نخستين سالهاى سدهء چهارم هجرى با نام محمّد بن جرير طبرى آملى نامبردار است و در دهههاى نخستين سدهء ششم هجرى با نام حسين بن على بن محمّد بن احمد الخزاعى النيشابورى مشهور به ابو الفتوح رازى . طبرى در واپسين سالهاى قرن سوم هجرى تفسير عظيم خود مشهور به جامع البيان فى تفسير القرآن را در بغداد به عربى مىنوشت بر مشرب عامّه ؛ و ابو الفتوح در نخستين سالهاى قرن ششم هجرى كتاب خود موسوم به روض الجنان و روح الجنان را در رى به پارسى درى فراهم مىآورد بر مذاق خاصّه .
دويست سال فاصلهء زمانى كه ميان اين دو مفسّر كبير قرآن كريم وجود دارد هم توانست مذهب حقّهء جعفرى را به آن درجه از پيشرفت و گستردگى در ميان پارسىزبانان مسلمان برساند كه خود را به داشتن تفسيرى به زبان مادرى خويش نيازمند ببينند ، و هم زبان نوپاى فارسى را قادر ساخت كه به چنان كمال و پويندگى و وسعتى دست يابد تا بتواند انواع مفاهيم فقهى ، كلامى ، فلسفى ، تاريخى ، ادبى و . . . را كه در اين تفسير عزيز مطرح شده ، به بهترين وجهى برتابد .
از هفت سال پيش كه به مناسبتى ميمون نظرم به تفسير گرانقدر روض الجنان جلب شد و به يارى همقدم پاكباختهام دكتر محمّد مهدى ناصح به گردآورى نسخهها و
يادنامه طبرى ( فارسى ) — صفحة 321
مساهمون: جمعى از نويسندگان
ص٣٢١