بىشك شهرت و معروفيّت امروز ابو جعفر محمّد بن جرير طبرى ، مديون دو اثر عظيم وى يعنى جامع البيان عن تأويل القرآن و تاريخ الامم و الملوك است كه هر كدام در فن خود از جهاتى بىنظير يا كمنظير است . اين دو اثر بزرگ اگرچه در مراحل آغازى فن تفسير و تاريخ نوشته و تدوين شدهاند - مراحلى كه ابتداى راه و شروع كار است و هر نوع نقص و خللى منتظر - ولى هر يك از آنها از چنان پختگى و جامعيّت برخوردار است كه مولودى تكامليافته در اوان ولادت و طفوليّت مىنمايد . از اين روى ما اگر طبرى را پدر و بنيانگذار علم تفسير و تاريخ مدوّن بناميم 1 ، سخنى به گزاف نگفتهايم و چنانچه او را در قلّهء اين دو فن قرار دهيم و گستراننده سفرهء
« وَ فِيها ما تَشْتَهِيهِ الْأَنْفُسُ وَ تَلَذُّ الْأَعْيُنُ »
2 اين دو علم به حساب آوريم ، از حقيقت دور نشده و راه مبالغه را نپيمودهايم . قدما از اهميّت كارهاى طبرى و مقام شامخ علمى وى به خوبى آگاه بودند و با عبارتهاى مختلف آنها را مورد تحسين و تمجيد قرار مىدادند . ابن خزيمه 3 ( 222 - 331 ه » در حق وى گويد :
ما أعلم على أديم الأرض أعلم من محمد بن جرير . 4
خطيب بغدادى ، ابو بكر احمد بن على ( 463 ق ) هم از وى چنين ياد مىكند :
و كان قد جمع من العلوم ما لم يشاركه فيه أحد من أهل عصره ، و كان حافظا لكتاب . . . ، عارفا بالقراءات ، بصيرا بالمعانى ، فقيها في أحكام القرآن ، عالما