محتواى قرآن كريم در كلّيت آن دارد ، زيرا خداوند « أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الوَرِيدِ » « 1 » است و هرگز نبايد از درگاه او مأيوس شد : « وَلاتَيْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِنَّهُ لا يَيْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلّا القَوْمُ الكافِرُونَ » « 2 » . همچنين ، يك مسلمان و مؤمن راستين ، هيچ نيرويى را ما فوق قدرت الهى نمىداند و در مقامى بالاتر ، هيچ نيرويى را جز قدرت قاهره و نهايى خداوند به رسميت نمىشناسد و نمىبيند « ولاحول ولاقوة الّاباللَّه » . اين قدرت مطلق و بىهمتا ، البته چنان به انسان نزديك است كه آدمى چنان نزديك به خود نيست . پس خداوند به انسان فرموده است :
« وَ إِذا سَأَلَكَ عِبادِى عَنِّى فَإِنِّى قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدّاعِ إِذا دَعانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِى وَلْيُؤْمِنُوا بِى لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ » ؛ « 3 »
اى پيامبر وقتى بندگان من از تو درباره من پرسيدند ، به آنها بگو : من نزديكشان هستم و نيايش نيايشگران را هرگاه مرا بخوانند ، پاسخ خواهم گفت . پس بايد بندگان از من بخواهند و به من ايمان آورند تا بلكه به خداوند راه يابند .
اين منظومهء ايمانى ، مستلزم و ملازم خَلقِ مجموعهء كثيرى از آثار دينى و اعتقادى بر محور ادعيه و اذكار است . چرا كه رجوع به متن اصلى اسلام ، يعنى قرآن ، بيانگر توجه ويژه به اين مسأله تواند بود . آيات پرشمارى از قرآن ، اساساً نوعى نيايش است و چند كتاب منفرد و مجزّا از دعاهاى قرآنى در دست داريم كه به صورت موضوعى ، بر محور نيايشهاى قرآنى شكل گرفته است .
پس از قرآن ، احاديث پيامبر نيز متضمن و دربر دارندهء دعاهاى زيبا ، عميق و پرتعدادى است . اين نيايشها ، از ادعيه در حق اشخاص تا دعاهاى خاص پيامبر و سرانجام ادعيهاى قابل تأويل و پرمعنا كه سراسر عرفان و فرهنگ را در بر مىگيرد .
هامش
( 1 ) . ق ، آيه 16 .
( 2 ) . يوسف ، آيه 87 .
( 3 ) . بقره ، آيه 186 .