وسعت آسمانها و زمين است :
وَ لا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِما شاءَ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ
« 1 »
و به چيزى از علم خداوند احاطه پيدا نمىكنند مگر آن مقدار كه بخواهد . كرسى او آسمانها و زمين را دربرگرفته است .
اكنون بايد ديد كه منظور از كرسى خداوند چيست ؟
در اينجا نيز اهل حديث و حشويه آن را به ظاهر خود گرفتهاند و كرسى را همانند عرش تخت خدا در عالم بالا مىدانند .
ولى محققان آن را به نوعى تأويل كردهاند . ابن عباس گفته است كه منظور از كرسى علم خداوند است و بعضىها آن را همان ملك خدا دانستهاند و بعضى آن را فلك محيط بر افلاك قلمداد كردهاند و در بعضى از روايات چنين آمده :
ما السماوات السبع فى الكرسى الا كحلقة ملقاة بارض فلاة « 2 »
آسمانهاى هفتگانه در برابر كرسى نيست مگر مانند حلقهاى كه در بيابان افتاده باشد .
و در روايتى از فضيل بن يسار نقل شده كه امام صادق عليه السلام فرمود :
يا فضيل كل شىء فى الكرسى السموات و الارض و كل شىء فى الكرسى « 3 »
اى فضيل همهچيز در كرسى است آسمانها و زمين ؛ همهچيز در كرسى است .
هامش
( 1 ) - سوره بقره ، آيه 255 .
( 2 ) - المفردات ، ص 445 .
( 3 ) - اصول كافى ، ج 1 ص 179 .