نمىكردند مستحق عقاب مىشدند و اين ثواب و فيض از دست آنها مىرفت و در واقع عمل آنها حبط مىشد . بنابراين معتزله نمىتوانند با اين آيه به عقيدهء خود استدلال كنند « 1 » .
در حقيقت آيه موردنظر ، مانند اين آيه شريفه است
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُبْطِلُوا صَدَقاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَ الْأَذى
« 2 »
اى كسانى كه ايمان آوردهايد صدقات خود را با منت گذاشتن و اذيت كردن باطل نكنيد .
منظور اين است كه منت و اذيت ، ثواب صدقه را از بين مىبرد و آن را باطل مىكند همانند اعمالى كه با ريا انجام مىگيرد ريا تنها آن عمل خاص را باطل مىكند و بىاثر مىسازد . در آيه مورد نظر هم درشتگوئى با پيامبر صلى اللّه عليه و آله و سلم تنها ثواب ملاقات با آن حضرت را نابود مىكند و كارى به اعمال ديگر شخص ندارد طبق اين بيان آيه شريفه بهطور كلى از مسألهء احباط كه معتزله به آن عقيده دارند و هر گناه كبيرهاى را موجب حبط و بطلان اعمال صالحه قبلى از هر نوع كه باشد مىدانند ، به كلى بيگانه است و به آن ربطى ندارد .
تكفير :
منظور از تكفير اين است كه عمل صالحى كه شخص انجام مىدهد باعث از بين رفتن عقوبت و اثر گناه گذشته او مىشود هرچند كه شخص از آن گناهان توبه نكند طبق عقيده معتزله اگر شخصى چندين گناه كبيره مرتكب مىشود ، چون يك عمل صالح خداپسند انجام داد گناهان قبلى او خود به خود بىاثر مىشود و از نامه اعمال او محو مىگردد .
در مقابل معتزله ، عقيده شيعه و اشاعره اين است كه تكفير بهطور اجمال صحيح
هامش
( 1 ) - طبرسى ، مجمع البيان ج 9 ، ص 196 .
( 2 ) - سورهء بقره ، آيه 264 .