است و ممكن است كه يك عمل صالح در شرائط معينى بعضى از گناهان بخصوصى را از بين ببرد اما كليت آن مورد قبول نيست و با عموم و شمول آيات و روايات مجازات اعمال ، مغايرت دارد . و اساسا اعتقاد به تكفير به آن عموميتى كه معتزله مىگويند باعث تجرى مردم در ارتكاب گناهان مىشود آنها هر معصيتى را مرتكب مىشوند سپس با يك عمل صالح به خيال خود ، آنها را جبران مىكنند البته اين مسأله را نبايد به توبه قياس كرد زيرا توبه شرائطى دارد كه يكى از آنها پشيمانى از گناهان گذشته و تصميم به عدم بازگشت به آنهاست ولى در تكفيرى كه معتزله مىگويند چنين شرائطى وجود ندارد و گناهان گذشته خود به خود با يك عمل صالح از بين مىروند .
همانگونه كه گفتيم تكفير بهطور اجمال مورد قبول همهء مسلمين است زيرا كه اين مسأله در قرآن كريم آمده است بحث در عموميتى است كه معتزله از اين آيات فهميدهاند ولى شيعه و اشاعره عموميت آيات را قبول ندارند .
اكنون چند نمونه از اين نوع آيات را مورد تدبر قرار مىدهيم :
إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبائِرَ ما تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ وَ نُدْخِلْكُمْ مُدْخَلًا كَرِيماً
« 1 »
اگر از كبائر گناهانى كه از آن نهى شدهايد اجتناب كنيد گناهان شما را ناديده مىگيريم و شما را به جايگاه نيكى وارد مىكنيم .
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقاناً وَ يُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ
« 2 »
اى كسانى كه ايمان آوردهايد اگر از خدا بترسيد خداوند قدرت تشخيص به شما مىدهد و گناهانتان را ناديده مىگيرد و شما را مىبخشد كه خدا داراى فضل عظيم است .
هامش
( 1 ) - سوره نساء ، آيه 31 .
( 2 ) - سورهء انفال ، آيه 29 .