برهان و جدل
براى اثبات يك مطلب در درجهء اول بايد از راه دليل و برهان وارد شده و با مقدمات علمى مطلب را ثابت كرد اما گاهى طرف مقابل اهل منطق و برهان نيست بلكه در برابر حق و حقيقت لجاجت مىكند و با سرهم كردن حرفهاى غير منطقى و جدل كردن مىخواهد سخن باطل خود را به كرسى بنشاند . در مقابل چنين شخصى جدل و مناظره ضرورت پيدا مىكند و بايد با جدل و مناظره او را مغلوب كرد .
در قرآن كريم هر دو روش به كار برده شده و در جهت اثبات مطالب حقه گاهى از برهانهاى محكم و گاهى از جدل و مناظره استفاده شده است و ما اكنون نمونههائى از هر دو را مىآوريم :
الف - برهان :
از نظر قرآن تمام پيامبران و بخصوص پيامبر اسلام داراى بينه بودند آن هم بينههاى آشكار . منظور از بينه همان حجت و برهان است كه براى اثبات مطالب خود اقامه مىكردند پيامبران اين بينات را از جانب خدا آورده بودند و مردم در برابر آن بينات گاهى تسليم مىشدند و در موارد بيشترى عناد مىكردند و سرباز مىزدند . اما بهرحال پيامبران بينات را مىآوردند تا حجت بر مردم تمام شود :
وَ لَقَدْ جاءَتْهُمْ رُسُلُنا بِالْبَيِّناتِ ثُمَّ إِنَّ كَثِيراً مِنْهُمْ بَعْدَ ذلِكَ فِي الْأَرْضِ