وَ التِّينِ وَ الزَّيْتُونِ
« 1 »
سوگند به انجير و زيتون .
* * * ديديم كه بسيارى از پديدههاى جهان آفرينش در قرآن كريم متعلق سوگند قرار مىگيرد و خداوند در كلام خود به بعضى از موجودات خود قسم ياد مىكند . اكنون بايد ديد كه هدف از اين سوگندها تنها بيان تأكيد مطلب است و يا هدفهاى ديگر نيز در پشت سر اين سوگندها وجود دارد ؟
پرواضح است كه دليل اصلى آوردن سوگند در كلام يك متكلم تأكيد بر اهميت مطلبى است كه پس از سوگند مىآيد . وقتى مىگوئيم قسم به جانم كه تو را دوست دارم منظور متكلم از آوردن اين سوگند تاكيد بر جملهء « تو را دوست دارم » است و البته هميشه متكلم به چيزى كه براى او عزيز است سوگند مىخورد .
ولى در قرآن علاوه بر اين موضوع هدف ديگر هم وجود دارد و آن وادار كردن مردم به مطالعه و تفكر در چيزهائى است كه مورد قسم واقع شده است و لذا چيزهائى كه در قرآن مورد قسم واقع شده از تنوع و گستردگى خاصى برخوردار مىباشد و در واقع قرآن كريم با اين قسمها سوژههائى به دست مىدهد كه مردم دربارهء آنها بينديشند و اى بسا در اين انديشههاست كه به حقائق والائى پىمىبرند و به مفاهيم مهم و سازندهاى دست مىيابند و يا از نظر روحى تقويت مىشوند .
وقتى قرآن به اسبانى كه زير پاى مجاهدان نفسنفس مىزنند قسم مىخورد و يا به مجاهدانى كه بامدادان به صفوف دشمن يورش مىبرند سوگند ياد مىكند بديهى است كه در اينجا نفس قسم موضوعيت دارد و تأثير و كارآئى آن در نفوس مؤمنان بيشتر از تأثير يك جملهء انشائى است .
و يا وقتى به عمر و جان پيامبر قسم مىخورد و يا شهر مكه را با اين وصف كه
هامش
( 1 ) - سوره تين ، آيه 1 .