احكام راء
اصل در تلفظ حرف « راء » تفخيم است زيرا نزديكترين حروف بكام بالا مىباشد و آن را حرف مفخّمة نيز گويند و ترقيق آن منوط بعللى است كه ذيلا بيان مىشود اما بعضى قراء معتقدند كه حرف راء ذاتا داراى تفخيم و ترقيق نيست و بنابر سببى عارض حرف مزبور مىشود يعنى در اثر مجاورت با حروف مستعلية ، تفخيم و با حروف مستفلة ترقيق ميگردد ليكن نظريهء بالا صحيح است زيرا بطوريكه در پائين ملاحظه مىشود مجاورت با حروف مستعلية و مستفلة در اكثر موارد تأثيرى در تفخيم و ترقيق راء ندارد .
ترقيق راء - در سه مورد است :
1 - راء مكسور اعم از آنكه كسرهء آن لازم يا عارض باشد ترقيق مىشود زيرا تابع حركت خود مىباشد مانند :
كَرِيمٌ
-
رِزْقِ
-
رِجالٌ
-
وَ اضْرِبُوا
-
وَ ذَرِ الَّذِينَ
2 - راء ساكن ما قبل مكسور كه كسرهء آن لازم باشد ترقيق ميگردد زيرا خود ، حركتى ندارد و تابع حركت ما قبل است مانند :
مِرْيَةٍ
-
أُحْصِرْتُمْ
-
مُسْتَقَرٌّ
-
بِمُصَيْطِرٍ .
3 - راء ساكنى كه ما قبلش حرف مستفلهء ساكن و حرف ما قبل هر دو ساكن ، مكسور باشد ترقيق ميگردد زيرا خود و ما قبلش حركتى ندارد و پيرو حركت ما قبل ما قبل است مانند :
سِحْرٌ
-
الشِّعْرَ
-
الذِّكْرِ
-
خَبِيرٌ
-
بَصِيرٌ .
تفخيم راء - باستثناى موارد سه گانهء فوق در ساير موارد بشرح زير است :
1 - راء مفتوح يا مضموم تفخيم ميگردد زيرا تابع حركت خود مىباشد مانند :
رَبِّ
-
صَدْرِكَ .
2 - راء ساكن ما قبل مفتوح يا مضموم تفخيم مىشود زيرا خود ، حركتى ندارد و تابع حركت ما قبل است مانند :
الْقَمَرَ
-
مَرْيَمَ
-
نَذْرٍ
-
مُرْدِفِينَ .
3 - راء ساكنى كه ما قبل آن نيز ساكن و حرف پيش از اين دو ساكن ، مفتوح