اهداف آن ، اسباب نزول ، قرائات ، قصص قرآن ، نام قرآن ، آيات و سوره و ترتيب آنها ، معانى مختلف و احتمالى جملههاى قرآنى و اعجاز قرآن .
روش تفسيرى مؤلف اجتهادى است ، وى با استفاده از آيات و روايات و تحليلهاى عقلى نظريه خود را اثبات مىكند و به واژه شناسى ، مفهوم لغوى و نكات بلاغى و ادبى عنايت خاصى دارد .
از آنجا كه در عصر وى مسائل علوم تجربى مطرح بوده ، مؤلف به آنها توجه كرده است ؛ مثلا در ذيل آيه
. . . ثُمَّ اسْتَوى إِلَى السَّماءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَماواتٍ وَ هُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
« 1 » بحث آفرينش آسمان و زمين را مطرح مىكند و پس از بحث ادبى مفصل دربارهء « ثمّ » ، اقوال صحابه و تابعان را بيان نموده ، سپس ديدگاههاى مختلف را مطرح مىكند و با جمع آيات مختلف و استفاده از ديدگاه علماى هيئت به اين مطالب مىپردازد كه آيا نخست آسمان آفريده شده يا زمين . او در اين بين قول آفرينش آسمان قبل از زمين و جدا شدن زمين از سيارات و كواكب آسمان را مىپذيرد . « 2 »
وى در مباحث فقهى و آيات الاحكام به طور خلاصه مسائل فقهى را مطرح و نظريه اجتهادى خود را اثبات مىكند . از نظر كلامى ديدگاههاى اشاعره را به اثبات مىرساند ؛ اگرچه از نظر استدلالى گاهى حريت دارد ؛ مثلا ادله مفسران اشاعره بر رؤيت خدا را كافى نمىداند و عقلا آن را مورد نقد قرار مىدهد ؛ اما در پايان مىگويد چون اصحاب ما جايز دانستهاند ، ايمان به آن به طور اجمال واجب است . « 3 »
اين تفسير از تفسير كشّاف ، المحرر الوجيز ، تفسير كبير و روح المعانى متأثر است ؛ اما در ارتباط بين سورهها از تفسير كبير فخر رازى و تفسير نظم الدرر في تناسب الآيات و السور از برهان الدين بقاعى تأثر گرفته است .
هامش
( 1 ) . بقره ، 29
( 2 ) . التحرير و التنوير ، ج 1 ، ص 385 .
( 3 ) . همان ، ج 7 ، ص 415