چكيده
1 . نكات مشترك قرنهاى دهم ، يازدهم و دوازدهم گسترش اخبارىگرى و تجديد حيات تفاسير روايى ، از جمله البرهان ، نور الثقلين و درّ المنثور است . در شيعه اخبارى افراطى ، ملا محمد امين استر آبادى بوده است . همچنين تفاسير فقهى و آيات الاحكام نويسى در اين قرن توسعه يافته و در ميان اهل سنت حاشيه نويسى بويژه بر تفسير بيضاوى و كشاف رواج يافت ؛
2 . افزون بر آن ، گرايش فلسفى و عرفانى به طور نادر در تفسير ملا صدرا در اين عصر وجود داشته است ؛
3 . تفاسير روايى شيعه عبارتند از : تفسير منهج الصادقين از ملا فتح اللّه كاشانى ( متوفاى 988 ق ) كه به زبان فارسى در ده جلد با روش روايى و گرايش ادبى و عرفانى و كلامى نگاشته شده و از تفسير بيضاوى و كشاف در نكات ادبى ، و از مجمع البيان و تفسير ابو الفتوح رازى در مباحث كلامى بهره برده است . تفسير صافى از ديگر تفاسير روايى است كه ملا محسن فيض كاشانى آن را به زبان عربى نگاشته .
اين تفسير به تحليل روايات پرداخته و گاهى گرايش عرفانى در آن مشاهده مىشود .
مؤلف در متن تفسير از بيضاوى بهره گرفته . تفسير البرهان از سيد هاشم بحرانى است كه روايى محض است و هيچ نقد و تحليلى ندارد و به صورت ترتيبى هر جا روايتى بوده ، ذيل آيه آن را مطرح مىكند ؛
تفسير ديگر كه مشابه تفسير البرهان است ، نور الثقلين نام دارد و عبد على بن جمعه حويزى آن را به شيوه روايى محض نوشته . اين تفسير تنها در نقل منبع نسبت به تفسير البرهان از اعتبار بيشترى برخوردار است . تفسير ديگر روايى كنز الدقايق از محمد بن محمد رضا قمى است كه همانند تفسير صافى همراه با روايات مقدارى به توضيح و نقل اقوال پرداخته . مؤلف شاگرد فيض بوده است و در متن نيز از بيضاوى بهره مىبرد . از ديگر تفاسير روايى در قرن دهم ، تفسير درّ المنثور سيوطى است كه