مؤلف ، معروف به خازن ، پيرو مذهب شافعى است و چون تفسير بغوى ( معالم التنزيل ) را مطالعه كرده ، نكات پسنديدهاى را در آن مىبيند ؛ اما مشكل اساسى آن را طولانى بودنش مىيابد ؛ بدين جهت آن را خلاصه ، برخى مطالب ديگر و گاهى توضيح واژگان مشكل را اضافه مىكند و نيز در روايات سندها را حذف كرده و تفسير لباب التأويل را مىنويسد . « 1 » چون او مسئول كتابخانه سمساطيه بوده ، به خازن معروف مىشود و در همان جا در كنار مديريت كتابخانه به تحقيق و تأليف مشغول مىشود . « 2 »
مؤلف در تفسير خود از فخر رازى ، بغوى و ثعلبى ، صحيح بخارى ، صحيح مسلم ، سنن ترمذى ، ابى داود و نسائى و جامع الاصول ابن اثير جزرى استفاده كرده است .
تفسير داراى مقدمهاى است كه مباحث فضل قرآن ، تلاوت و تعليم ، نهى از تفسير به رأى ، جمع و ترتيب نزول قرآن ، نزول قرآن بر هفت حرف ، معناى تفسير و تأويل و استعاذه را در بردارد . روش اين تفسير مانند مأخذهاى آن ( تفسير بغوى و ثعلبى ) روايى است و روايات صحابه و تابعان را نقل مىكند . در بسيارى از موارد به دنبال علت و فلسفه مباحث قرآنى است و « با قيل » ، اقوال تفسيرى را ذكر مىكند .
شيوه عملى مفسّر بر اين است كه مكى و مدنى ، قرائت آيه ، شأن نزول ، توضيح متن آيه ، اقوال صحابه و تابعان را نقل مىكند و در بسيارى از موارد به روايات ابن عباس متكى است .
در مباحث مربوط به اهل بيت عليهم السلام برخورد مثبتى دارد ؛ در ذيل آيهء مباهله مىنويسد : « قيل اراد بالابناء الحسن و الحسين و بالنساء فاطمه و بالنفس عليا - رضى اللّه عنه - و قيل هو على العموم لجماعة اهل الدين » . در تفسير
. . . ثُمَّ نَبْتَهِلْ . . .
مىنويسد : « قال ابن عباس : نتضرع في الدعا و قيل معناه نجتهد و نبالغ في الدعا و
هامش
( 1 ) . محمد بن احمد ادنه وى ، طبقات المفسرين ، ص 267
( 2 ) . محمد هادى معرفت ، تفسير و مفسران ، ج 2 ، ص 196